12. sınıf türk dili ve edebiyatı 12. sınıf türk dili ve edebiyatı Sözcükte Anlam testi ve çözümleri

Çözüm: 'Açtı' sözcüğü, bir şeyi kapalı durumdan açık duruma getirmek anlamında kullanılmıştır. Bu, sözcüğün akla gelen ilk ve temel anlamıdır. Bu nedenle gerçek anlamda kullanılmıştır.

Çözüm: 'Sıcak' sözcüğü A, B, D ve E seçeneklerinde ısısı yüksek olan, dokunulduğunda ısı veren fiziksel bir özellik taşımak anlamında, yani gerçek anlamında kullanılmıştır. C seçeneğinde ise 'sıcak bir gülümseme' ifadesi, samimi, içten, sevecen anlamlarına gelmektedir ve bu, sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni bir anlamdır, yani mecaz anlamdır.

Çözüm: Eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler, yazılışları farklı olmasına rağmen anlamları aynı olan sözcüklerdir. 'Kelime' sözcüğünün eş anlamlısı 'sözcük'tür.

Çözüm: Zıt (karşıt) anlamlı sözcükler, birbirinin tamamen karşıtı olan anlamları ifade eden sözcüklerdir. A seçeneğinde 'büyük' ve 'küçük' sözcükleri birbirinin karşıtı olan anlamlara sahiptir. Diğer seçeneklerde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmamıştır.

Çözüm: Terim anlamlı sözcükler, bir bilim, sanat, meslek dalına veya belirli bir konuya özgü kavramları karşılayan sözcüklerdir. 'Gol' sözcüğü, futbol sporuna özgü bir terimdir ve bir maçta topu kaleye sokarak sayı kazanma eylemini ifade eder.

Çözüm: Sesteş (eş sesli) sözcükler, yazılışları ve okunuşları aynı olmasına rağmen anlamları tamamen farklı olan sözcüklerdir. A, C, D ve E seçeneklerinde 'yaz' sözcüğü sıcak mevsim anlamında kullanılmıştır. B seçeneğinde ise 'yaz' sözcüğü harfleri veya işaretleri kağıt vb. üzerine geçirme eylemi anlamında kullanılmıştır. Bu iki 'yaz' sözcüğü sesteştir.

Çözüm: Yan anlam, bir sözcüğün gerçek anlamıyla bağlantısını tamamen koparmadan kazandığı yeni anlamlardır. 'Kanat' sözcüğünün gerçek anlamı kuşların uçmasını sağlayan organdır. Uçağın kanadı ise, kuşa ait kanadın şekil veya işlev benzerliğinden yola çıkarak uçağın yanlara doğru açılan bölümüne verilen addır. Bu, yan anlam örneğidir.

Çözüm: Deyimler, genellikle gerçek anlamlarından uzaklaşarak yeni bir anlam kazanan kalıplaşmış söz öbekleridir. 'Ayakları yere basmak' deyimi, bir kişinin gerçekçi, sağduyulu davrandığını, hayallere kapılmadığını, mantıklı düşündüğünü ifade eder.

Çözüm: Atasözleri, öğüt veren, yol gösteren kalıplaşmış sözlerdir. A) Eğitimde erken yaşın önemini vurgular. B) Küçük birikimlerin zamanla büyüyebileceğini anlatır. C) 'Sakla samanı gelir zamanı' atasözü, hiçbir şeyi israf etmemek, elindekini geleceği düşünerek biriktirmek ve değerlendirmek anlamını taşır ki bu da tutumlulukla doğrudan ilgilidir. D) Zor zamanlar için birikim yapmanın önemini vurgular, bu da tutumluluğun bir yönüdür. E) Birlikteliğin önemini vurgular. Bu atasözleri arasında 'tutumluluk' kavramını en geniş ve doğrudan şekilde ifade eden C seçeneğidir.

Çözüm: Genel anlamlı sözcükler, bir türün tamamını, bir kavramın bütününü ifade ederken, özel anlamlı sözcükler o türün veya kavramın sadece bir tanesini veya bir bölümünü ifade eder. A seçeneğinde 'kitap' sözcüğü, herhangi bir kitabı değil, bütün kitapları, yani 'kitap' kavramını genel olarak ifade etmektedir. Diğer seçeneklerde ise altı çizili sözcükler (roman, çiçek, köpek, meyve) belirli, tekil örnekler olarak kullanıldığı için özel anlamlıdır.

Çözüm: Nitel anlamlı sözcükler varlıkların nasıl olduğunu, özelliklerini, kalitesini anlatır ve sayılamaz veya ölçülemez özelliklerdir. Nicel anlamlı sözcükler ise varlıkların sayılabilen, ölçülebilen, azalıp çoğalabilen özelliklerini anlatır. D seçeneğindeki 'dürüst' sözcüğü, Ahmet'in kişiliğinin bir özelliği olup sayılamaz veya ölçülemez olduğu için nitel anlamlıdır. A seçeneğindeki 'büyük' sözcüğü (dalların fiziksel boyutu), B, C ve E seçeneklerindeki sözcükler ise doğrudan sayı veya miktar belirttiği için nicel anlamlıdır.

Çözüm: Somut anlamlı sözcükler beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları ve kavramları karşılar. Soyut anlamlı sözcükler ise beş duyu organımızdan hiçbiriyle algılayamadığımız, zihnimizde var olan kavramları karşılar. A, B, C ve E seçeneklerindeki 'mutluluk', 'cesaret', 'sabır' ve 'sevgi' sözcükleri beş duyu organıyla algılanamayan, soyut kavramlardır. D seçeneğindeki 'kuşlar' ise görülebilen, duyulabilen canlılar olduğu için somut anlamlıdır.

Çözüm: 'Taşımak' sözcüğü Türkçede çok anlamlı bir sözcüktür. A) Bir yerden başka bir yere götürmek. B) İçinde yaşatmak, hissetmek. C) Bir özellik, nitelik veya tavır sergilemek, üzerinde bulundurmak, yansıtmak. Bu kullanım, bir elbisenin belirli bir 'hava'yı (görünüş, etki) 'üzerinde bulundurması' veya 'yansıtması' anlamındadır. D) Bir yükü sırtında veya üzerinde bulundurmak (gerçek anlam ya da mecaz). E) Söz getirip götürmek, dedikodu yapmak. Seçenek C, bir elbisenin bir havayı, yani bir özelliği veya görünümü 'üzerinde bulundurmak' anlamında kullanıldığı için doğru cevaptır.

Çözüm: 'İğne ile kuyu kazmak' deyimi, bir işi gerçekleştirmek için aşırı derecede güçlük çekmek, çok büyük bir çaba sarf etmek, son derece zor ve yorucu bir işe girişmek anlamında kullanılır. Buradaki temel vurgu, işin zorluğu ve uzun sürmesidir.

Çözüm: 'Özenle, dikkatle' anlamlarına en yakın sözcük 'titiz'dir. 'Titiz bir çalışma', büyük bir dikkat ve özenle yapılan bir çalışmayı ifade eder. B) Gayretli: Çaba harcayarak. C) Ciddi: Önemli, şaka kaldırmaz. D) Akıcı: Kolayca anlaşılır, kesintisiz. E) Ayrıntılı: Detaylı, teferruatlı. Dolayısıyla A seçeneğindeki 'titiz' sözcüğü, 'özenle, dikkatle' anlamlarını en iyi karşılar.

Çözüm: 'Nüfus' kelimesi, bir bölgedeki insan topluluğunun toplam 'sayısı'nı ifade eder. 'Nüfus artış gösteriyor' ifadesi anlam açısından doğru olsa da, bazı anlatım inceliklerinde 'nüfus'un artış gösteren yönünün onun sayısal değeri olduğu düşünülür. Bu bağlamda, 'ülkemizin nüfus sayısı' ifadesi, 'nüfus'un ölçülebilen ve değişen yönünü daha belirgin kılarak anlatımı daha net hale getirebilir ve potansiyel bir kavramsal eksikliği giderebilir. Bu tür ayrımlar YKS'de kavramsal incelikleri ölçmeye yönelik sorularda karşılaşılabilecek durumları yansıtır.

Çözüm: A) **İpe un sermek:** İşi yokuşa sürmek, zorlaştırmak. B) **Kalın kafalı:** Zor anlayan, zeka düzeyi düşük. C) **Ayaküstü:** Durup dinlenmeden, hızlıca, özenmeden, üstünkörü. Bu anlam, 'bir konuyu derinlemesine düşünmeden, üstünkörü ele almak' ifadesini karşılar. D) **Can kulağıyla dinlemek:** Çok dikkatle, özenle dinlemek. E) **İnce eleyip sık dokumak:** Bir işi titizlikle, ayrıntılı bir şekilde incelemek, araştırmak. Bu durumda, C seçeneğindeki 'ayaküstü' söz öbeği, belirtilen anlamı en iyi karşılamaktadır.

Çözüm: 'Doğanın kucağında' ifadesi, doğanın insanı tıpkı bir anne kucağı gibi sardığını, ona şefkat ve güvenlik verdiğini çağrıştırır. Bu ifade, sadece fiziksel bir yeri değil, aynı zamanda duygusal bir sığınma ve rahatlama halini de simgeler. Diğer seçenekler doğayla ilişkilendirilebilecek özellikler olsa da, 'kucak' sözcüğünün ana çağrışımı olan 'şefkat' ve 'güvenlik' hissini en iyi yansıtan A seçeneğidir. Bu, kişileştirme yoluyla kurulan güçlü bir benzetmedir.

Çözüm: Somutlama, soyut bir kavramı daha iyi anlatabilmek için somut bir varlığa benzeterek veya onun özelliklerini yükleyerek anlatmaktır. A) Umut (soyut) ve inanç (soyut) -> somutlama yok. B) Sevgi (soyut) ve duygu (soyut) -> somutlama yok. C) Cesaret (soyut) ve erdem (soyut) -> somutlama yok. D) Adalet (soyut) kavramı, toplum yapısını ayakta tutan fiziksel bir yapı olan 'temel direği' (somut) ile anlatılarak somutlaştırılmıştır. E) Bilinç (soyut) ve işleyiş (soyut) -> somutlama yok. Bu durumda, D seçeneği soyut bir kavramın somutlaştırılarak anlatılmasına örnek teşkil etmektedir.

Çözüm: 'Kaçınılmaz' sözcüğü, 'oluşu, gerçekleşmesi engellenemeyen, önüne geçilemeyen' anlamındadır. A) **Mukadder:** Alın yazısı, kaderde olan, ilahi bir güce göre önceden belirlenmiş olan. Kaderde olan bir şeyin önüne geçilemez, yani kaçınılmazdır. Bu nedenle 'mukadder' ve 'kaçınılmaz' anlamca birbirine çok yakındır ve bir anlam daralmasına veya farklılaşmasına yol açmaz. B) **Zorunlu:** Yapılması gerekli olan, mecbur. Her zorunlu durum kaçınılmaz değildir; bir şeyi yapmak zorunda kalmakla, o şeyin mutlaka gerçekleşmesi farklı anlamlar taşır. C) **Mutlak:** Kesin, tartışmasız, şartsız. 'Mutlak gerçek' kesin gerçektir, 'kaçınılmaz gerçek' ise oluşması engellenemeyen gerçektir. Anlamları farklıdır. D) **Şüphesiz:** Kuşkusuz, kesinlikle. Bu, bir durumun kesinliğini ifade eder, ancak onun 'engellenemez' veya 'önüne geçilemez' olduğunu değil. E) **Yazılı:** Yazılmış olan. Burada mecazi olarak 'kaderde yazılı' anlamına gelse de, 'kaçınılmaz' ile birebir örtüşmez, daha çok bir inanç sistemine gönderme yapar. Dolayısıyla 'mukadder' sözcüğü, 'kaçınılmaz' ile en benzer anlamı taşır ve onun yerine kullanıldığında cümlenin ana anlamını korur.