10. sınıf biyoloji 10. sınıf biyoloji Ekosistem Ekolojisi testi ve çözümleri – İnteraktif Test
1) Bir ekosistemi oluşturan canlı ve cansız faktörler arasındaki karşılıklı ilişkiyi inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Ekoloji, canlıların birbirleriyle ve cansız çevreleriyle olan ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Diğer seçenekler farklı biyoloji alanlarını ifade eder. (5-6. Sınıf Düzeyi - Kolay)
2) Aşağıdakilerden hangisi bir ekosistemdeki cansız (abiyotik) faktörlerden biri değildir?
Çözüm: Cansız (abiyotik) faktörler, bir ekosistemde yaşamı etkileyen fiziksel ve kimyasal bileşenlerdir (su, toprak, sıcaklık, ışık, pH, mineraller vb.). Üreticiler (bitkiler, algler vb.) ise fotosentez yapan canlılardır ve biyotik (canlı) faktörler grubuna girerler. (5-6. Sınıf Düzeyi - Kolay)
3) Güneş enerjisini kullanarak kendi besinini üreten canlılara ne ad verilir?
Çözüm: Güneş enerjisini kullanarak veya kimyasal yollarla kendi besinini üreten canlılara 'üretici' (ototrof) denir. Bu canlılar genellikle bitkiler ve alglerdir. (5-6. Sınıf Düzeyi - Kolay)
4) Bir besin zinciri oluşturan 'Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal' sıralaması için, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Besin zincirinde enerji akışı tek yönlüdür ve üreticiden tüketicilere doğru gerçekleşir. Ot üreticidir. Çekirge birincil tüketici (otçul), kurbağa ikincil tüketici (etçil), yılan üçüncül tüketici (etçil), kartal dördüncül tüketicidir. Yılanın azalması, onunla beslenen kartalların besin bulma zorluğu yaşayarak sayılarının azalmasına neden olabilir. Ayrıştırıcılar besin zincirinin her basamağında görev yaparlar ancak genellikle en üst basamakta değil, tüm basamaklardaki ölü organik maddeleri ayrıştırarak döngüye katılırlar. (7-8. Sınıf Düzeyi / LGS - Orta)
5) Aşağıdaki besin ağında, eğer fare popülasyonu aşırı artarsa, kısa vadede hangi canlının popülasyonunda bir azalma beklenmez?
Çözüm: Besin ağı: Ot → Fare → Yılan, Baykuş, Tilki. Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan. Fare popülasyonunun artması, fareyle beslenen baykuş, yılan ve tilki popülasyonlarının artmasına neden olabilir. Çekirge, fare ile doğrudan besin ilişkisi içinde değildir; ot ile beslenir. Fare sayısındaki artış, ot miktarının azalmasına neden olabilir ve bu da dolaylı olarak çekirge popülasyonunu olumsuz etkileyebilir, ancak doğrudan bir azalma beklenmez. Atmacalar fare yiyorsa onlar da artar. Soru 'azalma beklenmez' dediği için, doğrudan fare artışından etkilenmeyen veya dolaylı olarak etkilenen (artması beklenen) canlıyı bulmalıyız. Çekirge, fare ile rekabet etmez ve fare tarafından tüketilmez. Fare artışı ot miktarını azaltır, bu da ot yiyen çekirgeyi azaltabilir. Ancak 'beklenmez' ifadesi, doğrudan artışı tetiklemeyen ama azaltmayı da tetiklemeyen bir seçenek arattırıyor. Eğer fare artışı otları tüketirse, çekirge de ot yediği için dolaylı yoldan etkilenebilir. Şıklar arasında en doğru seçenek 'Çekirge'dir, çünkü fare ile beslenme veya rekabet ilişkisi yoktur. (7-8. Sınıf Düzeyi / LGS - Orta)
6) İnsanların doğal kaynakları bilinçsizce tüketmesi, ormanları tahrip etmesi ve sanayi atıklarıyla çevreyi kirletmesi gibi faaliyetler, ekosistemler üzerinde hangi olumsuz etkiye yol açar?
Çözüm: İnsanların bilinçsiz faaliyetleri, doğal yaşam alanlarını yok ederek biyoçeşitliliği azaltır, kirlilik yaratarak ekosistemlerin dengesini bozar ve doğal kaynakların sürdürülebilirliğini tehdit eder. (7-8. Sınıf Düzeyi / LGS - Orta)
7) Aşağıdaki ekolojik organizasyon düzeylerinden hangisi, bir bölgedeki farklı türlerden oluşan tüm canlıların (bitkiler, hayvanlar, mikroorganizmalar vb.) toplamını ifade eder, ancak cansız çevreyi kapsamaz?
Çözüm: Popülasyon: Belirli bir alandaki tek bir türün bireyleri. Komünite: Belirli bir alandaki farklı türlerden oluşan tüm popülasyonların toplamı (yani tüm canlılar). Ekosistem: Komünite ve cansız çevre faktörlerinin tümü. Biyosfer: Dünya üzerindeki tüm ekosistemlerin toplamı. Biyom: Benzer iklim ve bitki örtüsüne sahip geniş coğrafi alan. Bu tanım, cansız çevreyi kapsamayacak şekilde sadece farklı türlerden oluşan canlıların toplamını ifade ettiği için 'komünite' doğru cevaptır. (9-10. Sınıf Düzeyi / YKS Başlangıcı - Orta)
8) Bir besin piramidinde, alttan üste doğru çıkıldıkça aşağıdaki niceliklerden hangisinde genellikle azalma gözlenir?
Çözüm: Besin piramidinde alttan üste doğru çıkıldıkça, bir trofik düzeyden diğerine aktarılan enerji miktarı (genellikle %10 kuralı), toplam biyokütle miktarı ve birey sayısı azalır. Zehirli madde birikimi (biyoakümülasyon) ise besin zinciri boyunca artış gösterir. Birey büyüklüğü veya su oranı gibi faktörler genellenebilir bir azalma göstermez. (9-10. Sınıf Düzeyi / YKS Başlangıcı - Orta)
9) Karbon döngüsü ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Fotosentez, bitkilerin atmosferdeki karbondioksiti alarak organik besin üretmesidir, dolayısıyla atmosferdeki karbondioksit miktarını azaltır. Diğer seçenekler karbon döngüsünün doğru yönlerini ifade eder. (9-10. Sınıf Düzeyi / YKS Başlangıcı - Orta)
10) Biyoçeşitliliğin korunması için aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi en az etkilidir?
Çözüm: Biyoçeşitliliğin korunmasında, ekosistem bütünlüğünü sağlayan doğal yaşam alanlarının korunması, tüm türlerin (sadece büyük veya karizmatik olanların değil) korunması ve yasa dışı faaliyetlerle mücadele edilmesi esastır. Sadece belirli türlere odaklanmak, ekosistemdeki diğer önemli türlerin ve genel biyoçeşitliliğin göz ardı edilmesine yol açarak en az etkili yöntem olur. (9-10. Sınıf Düzeyi / YKS Başlangıcı - Orta)
11) Bir ekosistemde enerjinin bir trofik düzeyden diğerine aktarımı sırasında enerjinin yaklaşık olarak sadece %10'u bir üst düzeye geçebilmektedir. Bu durum, besin piramidinin üst basamaklarındaki canlıların neden alt basamaklardaki canlılara göre daha az sayıda olduğunu açıklar. Bu 'Yüzde On Kuralı' aşağıdaki enerji dönüşümlerinden hangisini en iyi açıklar?
Çözüm: Enerji, bir trofik düzeyden diğerine aktarılırken, büyük bir kısmı canlının kendi metabolik faaliyetleri (solunum, hareket vb.) ve ısı olarak kaybedilir. Bu durum, kimyasal enerjinin (besindeki enerji) ısı enerjisine dönüşerek ortama yayılmasını ve kullanılamaz hale gelmesini en iyi şekilde ifade eder. Geri kalan enerji ise bir sonraki trofik düzeye aktarılır. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Orta)
12) Azot döngüsünde gerçekleşen 'nitrifikasyon' olayında aşağıdaki dönüşümlerden hangisi meydana gelir?
Çözüm: Azot döngüsündeki nitrifikasyon, amonyağın (NH₃) veya amonyumun (NH₄⁺) nitrit (NO₂⁻) ve daha sonra nitrat (NO₃⁻) tuzlarına dönüştürülmesi sürecidir. Bu süreç nitrifikasyon bakterileri tarafından gerçekleştirilir ve bitkiler için kullanılabilir azot formunu sağlar. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Orta)
13) Bir orman yangını sonrası tamamen yok olan bir alanda, toprakta mikroorganizmalar ve tohumlar hala bulunurken, zamanla yeni bir bitki örtüsünün ve hayvan topluluğunun oluşması süreci hangi ekolojik olaya örnektir?
Çözüm: Süksesyon (sıralı değişim), bir ekosistemdeki tür kompozisyonunun zamanla değişmesidir. Birincil süksesyon, daha önce yaşamın olmadığı (örneğin volkanik ada, çıplak kaya) bir alanda başlar. İkincil süksesyon ise bir önceki komünitenin bozulduğu, ancak toprak ve tohum gibi yaşam kalıntılarının kaldığı (orman yangını, sel sonrası) bir alanda gerçekleşir. Bu senaryo, toprakta mikroorganizmalar ve tohumlar kaldığı için ikincil süksesyona örnektir. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Orta)
14) Bir popülasyonun belirli bir çevrede, mevcut kaynaklarla (besin, su, barınak vb.) sürdürülebilir bir şekilde yaşayabileceği maksimum birey sayısına ne ad verilir?
Çözüm: Taşıma kapasitesi, bir çevrenin belirli bir türün popülasyonunu sonsuza dek destekleyebileceği maksimum birey sayısıdır. Popülasyon bu kapasitenin üzerine çıktığında, kaynak sıkıntısı, hastalıklar ve rekabet gibi faktörler nedeniyle birey sayısı azalır. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Orta)
15) Denizlerdeki besin zincirinin alt basamaklarında yer alan mikroskobik canlılar (fitoplankton) tarafından absorbe edilen, insan kaynaklı bazı toksik maddelerin, besin zinciri boyunca ilerleyerek üst düzeydeki avcı balıklar ve deniz memelilerinde çok daha yüksek konsantrasyonlara ulaşmasına ne ad verilir?
Çözüm: Biyoakümülasyon (biyobüyütme), besin zincirinin alt basamaklarında düşük konsantrasyonlarda bulunan zehirli maddelerin, üst basamaklara doğru gittikçe canlıların dokularında artarak birikmesidir. Bu durum, özellikle kalıcı organik kirleticiler (POP'lar) ve ağır metaller için geçerlidir. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Orta)
16) Küresel ısınmanın sonuçlarından biri olarak kabul edilen, deniz seviyelerinin yükselmesi ve aşırı hava olaylarının sıklığının artması, aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
Çözüm: Küresel ısınma, insan faaliyetleri sonucunda atmosferdeki başta karbondioksit olmak üzere metan ve azot oksitler gibi sera gazlarının yoğunluğunun artmasıyla Dünya'nın ortalama sıcaklığının yükselmesidir. Bu durum, buzulların erimesine, deniz seviyelerinin yükselmesine ve aşırı hava olaylarının artmasına yol açar. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Zor)
17) Aşağıdakilerden hangisi sürdürülebilir bir gelecek için yapılması gerekenlerden biri değildir?
Çözüm: Sürdürülebilirlik, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama yeteneğini tehlikeye atmadan, günümüz neslinin ihtiyaçlarını karşılamaktır. Sanayileşmeyi teşvik ederek doğal kaynak kullanımını hızlandırmak, sürdürülebilirlik ilkesiyle çelişir çünkü bu durum doğal kaynakların tükenmesine ve çevre kirliliğine yol açar. Diğer seçenekler sürdürülebilirliğin temel bileşenleridir. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Zor)
18) Ekvator çevresindeki yağmur ormanları biyomu için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Ekvatoral yağmur ormanları, yüksek sıcaklık ve bol yağış nedeniyle çok zengin bir biyoçeşitliliğe sahiptir. Ancak yoğun yağışlar ve hızlı ayrışma nedeniyle topraklarındaki besin maddeleri sürekli yıkanır ve topraklar genellikle sanıldığının aksine besin açısından fakirdir. Besin döngüsü daha çok canlı biyokütle içinde gerçekleşir. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Zor)
19) Bir aslanın, avlanma davranışı, barınma yeri, üreme alışkanlıkları ve beslendiği türler gibi, bir ekosistemdeki tüm yaşam faaliyetlerini ve rolünü kapsayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Habitat, bir canlının yaşadığı yerdir. Ekolojik niş ise bir canlının habitatındaki rolünü, fonksiyonunu, kaynak kullanımını, beslenme şeklini ve diğer canlılarla olan etkileşimlerini içeren 'mesleğidir'. Aslanın tüm bu yaşam faaliyetleri ve ekosistemdeki işlevi onun ekolojik nişini oluşturur. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Zor)
20) İki farklı canlı türünün birlikte yaşadığı ve bu birliktelikten her iki türün de karşılıklı olarak fayda sağladığı simbiyotik ilişki tipi aşağıdakilerden hangisidir? (Örnek: Likenler)
Çözüm: Simbiyotik ilişkilerde: Kommensalizm (+/0) bir tür fayda sağlar, diğeri etkilenmez. Parazitizm (+/-) bir tür fayda sağlar, diğerine zarar verir. Rekabet (-/-) her iki tür de olumsuz etkilenir. Mutualizm (+/+) her iki tür de karşılıklı olarak fayda sağlar (likenler, mikoriza, baklagil-rhizobium ilişkisi gibi). Amensalizm (0/-) bir tür olumsuz etkilenir, diğeri etkilenmez. Soru her iki türün de fayda sağladığı durumu sorduğu için doğru cevap mutualizmdir. (11-12. Sınıf Düzeyi / YKS Odaklı - Zor)
Skor: 0/0 (0%)
Ekosistem Ekolojisi
Ekosistem Ekolojisi konusunda kapsamlı bir anlatım aşağıdadır.