9. sınıf kimya 9. sınıf kimya Atom ve Periyodik Sistem testi ve çözümleri – İnteraktif Test
1) Maddeyi oluşturan ve kimyasal yöntemlerle daha basit maddelere ayrılamayan, aynı tür atomlardan oluşan saf maddeye ne ad verilir?
Çözüm: Elementler, aynı tür atomlardan oluşan ve kimyasal yöntemlerle daha basit maddelere ayrılamayan saf maddelerdir. Örneğin, oksijen (O₂), demir (Fe) birer elementtir. Bileşikler farklı tür atomlardan oluşur, karışımlar birden fazla madde içerir, molekül atomların birleşmesidir, iyon ise yüklü atomlardır. Bu tanım, özellikle 5-6. sınıf düzeyindeki temel kimya kavramları için uygundur.
2) Aşağıdaki element-sembol eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Karbon elementinin sembolü 'C'dir. 'K' sembolü Potasyum elementine aittir. Diğer tüm eşleştirmeler doğrudur: Oksijen (O), Helyum (He), Demir (Fe), Klor (Cl). Bu tür temel element sembol bilgisi 5-6. sınıf düzeyinden itibaren öğretilmektedir.
3) Periyodik tablo ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Çözüm: Periyodik tablo, elementlerin artan atom numaralarına (proton sayılarına) göre düzenlendiği bir sistemdir. Yatay sıralara 'periyot', düşey sütunlara ise 'grup' denir. Metaller genellikle sol ve orta kısımlarda, ametaller sağ üst köşede, yarı metaller ise metal ve ametal arasında (bir merdiven şeklinde) yer alır. Bu bilgi 7. sınıf ve üzeri için temel periyodik tablo bilgisidir.
4) Bir atomun çekirdeğinde bulunan ve elektrik yükü taşımayan temel tanecik aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Atomun temel tanecikleri proton, nötron ve elektrondur. Protonlar pozitif (+) yüklüdür ve çekirdekte bulunur. Elektronlar negatif (-) yüklüdür ve çekirdek etrafındaki katmanlarda bulunur. Nötronlar ise yüksüzdür (nötrdür) ve protonlarla birlikte çekirdekte yer alır. Bu bilgi 7-8. sınıf (LGS) seviyesinde atomun yapısı konusunun temelini oluşturur.
5) X atomu 12 protona, 12 elektrona ve 14 nötrona sahiptir. Bu atomla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Atom numarası, proton sayısına eşittir, bu nedenle 12'dir. Kütle numarası, proton ve nötron sayısının toplamıdır (12 + 14 = 26). Proton sayısı (12) elektron sayısına (12) eşit olduğu için atom nötrdür. Elektron sayısı, proton sayısına eşit olduğu için 'elektron sayısı, proton sayısından fazladır' ifadesi yanlıştır. Atom numarası 12 olan Mg (Magnezyum) 2A grubundadır (2, 8, 2), dolayısıyla bu ifade doğru olabilir. Bu soru 7-8. sınıf (LGS) seviyesi için uygun bir analiz sorusudur.
6) Periyodik sistemde 2. periyot 15. grupta (5A grubunda) yer alan bir element için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Çözüm: 5A grubu elementleri genellikle ametal özellik gösterirler (örneğin Azot). Değerlik elektron sayısı 5'tir (grup numarası). Metalik bağ değil, daha çok kovalent bağ yapma eğilimindedirler. 2. periyot 5A grubundaki elementin elektron dizilimi 2, 5 şeklindedir, dolayısıyla atom numarası 7'dir (Azot). Soygazlar 8A grubundadır. Bu soru 7-8. sınıf (LGS) seviyesinde periyodik sistemdeki konum ve özellik ilişkisini sorgular.
7) Aşağıdaki elementlerden hangisi 'halojenler' olarak bilinen 17. grupta (7A grubunda) yer alır ve oda koşullarında gaz halinde bulunur?
Çözüm: Halojenler (7A grubu) Flor (F), Klor (Cl), Brom (Br), İyot (I) ve Astatin (At) elementlerinden oluşur. Klor (Cl) hem halojenler grubunda yer alır hem de oda koşullarında (sıcaklık ve basınç altında) gaz halinde bulunur. Sodyum ve Kalsiyum alkali/toprak alkali metallerdir. Neon bir soygazdır. Kükürt ise 6A grubunda bir ametaldir. Bu soru 7-8. sınıf (LGS) ve 9. sınıf kimya konularına uygundur.
8) Modern atom teorisine göre, elektronların bulunma ihtimalinin en yüksek olduğu hacimsel bölgelere ne ad verilir?
Çözüm: Modern atom teorisi, elektronların belirli yörüngelerde (Bohr modeli) değil, çekirdek etrafında belirli enerjiye sahip ve şekli olan hacimsel bölgelerde (orbitallerde) bulunduğunu ifade eder. Orbital, elektronun bulunma olasılığının yüksek olduğu hacimsel bölgeyi tanımlar. Bu bilgi 9-10. sınıf kimya derslerinin temel konularından biridir.
9) Dalton, Thomson, Rutherford ve Bohr atom modellerinin tarihsel gelişim sırasına göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi Bohr atom modeline ait bir özelliktir?
Çözüm: Dalton atomu içi dolu küre olarak tanımlamıştır. Thomson atomu üzümlü keke benzetmiştir (pozitif yüklü küre içinde elektronlar). Rutherford, atomun merkezinde çekirdek olduğunu ve elektronların çekirdek etrafında döndüğünü öne sürmüştür. Bohr ise elektronların belirli enerji seviyelerinde (katmanlarda) bulunduğunu ve bu seviyeler arasında geçiş yaparken enerji alıp verdiğini belirtmiştir. Son seçenek Modern Atom Teorisi'ne aittir. Bu soru 9-10. sınıf (YKS hazırlık) atom modelleri konusunu kapsar.
10) Periyodik sistemde aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe aşağıdaki özelliklerden hangisi genellikle azalır?
Çözüm: Aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe çekirdek yükü artar ve elektronlar çekirdeğe daha çok çekilir. Bu durum, atom yarıçapının genellikle azalmasına neden olur. İyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik, ametalik özellik ve değerlik elektron sayısı ise genellikle artar (istisnalar hariç). Bu bilgi 9-10. sınıf (YKS hazırlık) periyodik özellikler konusunun temelidir.
11) X, Y, Z elementleri periyodik sistemde ardışık periyotlarda ve aynı grupta yer almaktadır. X, Y'nin üstünde, Y ise Z'nin üstünde bulunmaktadır. Buna göre, bu elementlerin birinci iyonlaşma enerjilerini karşılaştırdığımızda doğru sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?
Çözüm: Aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe (X'ten Z'ye doğru) atom yarıçapı artar ve elektronlar çekirdekten uzaklaşır. Bu durum, elektronu koparmak için gereken enerjinin (iyonlaşma enerjisinin) azalmasına neden olur. Dolayısıyla, iyonlaşma enerjisi sıralaması X > Y > Z şeklindedir veya Z < Y < X şeklindedir. Bu soru 9-10. sınıf (YKS hazırlık) periyodik özellikler konusunda analitik düşünme becerisini ölçer.
12) Bir elementin kimyasal özelliklerini büyük ölçüde belirleyen, atomun en dış katmanındaki elektronlara ne ad verilir?
Çözüm: Değerlik elektronları (valans elektronları), atomun en dış enerji seviyesindeki elektronlardır ve atomun kimyasal reaksiyonlara girme eğilimini, dolayısıyla kimyasal özelliklerini belirler. Periyodik sistemdeki grup numaraları (ana gruplar için) genellikle değerlik elektron sayısını verir. Bu terim 9-10. sınıf düzeyinde sıklıkla kullanılır.
13) Aşağıdaki kuantum sayıları setlerinden hangisi bir atoma ait bir elektron için geçerli *olamaz*? (n: baş kuantum sayısı, l: açısal momentum kuantum sayısı, m_l: manyetik kuantum sayısı, m_s: spin kuantum sayısı)
Çözüm: Açısal momentum kuantum sayısı (l), baş kuantum sayısı (n)'den her zaman küçük olmalıdır (l = 0, 1, ..., n-1). E seçeneğinde n=2 iken l=2 verilmiştir ki bu mümkün değildir. Diğer seçenekler geçerli kuantum sayı setleridir. Bu soru 11-12. sınıf (YKS) ileri seviye atom yapısı ve kuantum sayıları bilgisini ölçer.
14) [₁₀Ne] 3s² 3p³ elektron dizilimine sahip olan element atomu için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Neon (Ne) atom numarası 10'dur. Elektron dizilimi [₁₀Ne] 3s² 3p³ olan bir elementin atom numarası 10 (Ne) + 2 (3s) + 3 (3p) = 15'tir. En büyük baş kuantum sayısı 3 olduğu için 3. periyot elementidir. En dış katmandaki s ve p orbitallerindeki toplam elektron sayısı (2+3=5) değerlik elektron sayısını ve ana grup numarasını (5A grubu) verir. 5A grubu elementleri (Azot, Fosfor gibi) genellikle ametal özellik gösterir, dolayısıyla 'bir metaldir' ifadesi yanlıştır. Bu soru 11-12. sınıf (YKS) elektron dizilimi ve periyodik sistem ilişkisini sorgular.
15) İyonlaşma enerjisi, atom yarıçapı, elektronegatiflik gibi periyodik özelliklerin değişimleri ile ilgili aşağıdaki genellemelerden hangisi *her zaman* doğru değildir?
Çözüm: Soy gazların elektron dizilimleri kararlı olduğu için, elektron koparmak oldukça zordur. Bu nedenle, soygazların birinci iyonlaşma enerjileri, kendi periyotlarındaki diğer tüm elementlerden çok yüksektir, en düşük değil. Bu ifade yanlıştır. Diğer genellemeler periyodik özelliklerin genel eğilimleri hakkında doğrudur (istisnalar olsa da genel eğilim böyledir). Bu soru 11-12. sınıf (YKS) periyodik özellikler ve istisnalar hakkında derinlemesine bilgi gerektirir.
16) Bir nötr atomun proton sayısı 19, nötron sayısı 20 olduğuna göre, bu atomun çekirdek yükü ve kütle numarası değerleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Çekirdek yükü, atomdaki proton sayısına eşittir. Bu durumda çekirdek yükü 19'dur. Kütle numarası ise proton sayısı ile nötron sayısının toplamıdır. Yani 19 (proton) + 20 (nötron) = 39'dur. Dolayısıyla sırasıyla 19 ve 39 olmalıdır. Bu soru 7-8. sınıf (LGS) ve 9. sınıf düzeyinde temel atom yapısı hesaplamalarını ölçer.
17) Elementlerin keşfi ve periyodik tablonun gelişimine büyük katkı sağlayan, elementleri atom kütlelerine göre sınıflandırarak ilk periyodik tabloyu oluşturan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Dimitri Mendeleev, elementleri artan atom kütlelerine göre sıralayarak ve kimyasal özelliklerini dikkate alarak ilk periyodik tabloyu oluşturmuş ve henüz keşfedilmemiş elementlerin özelliklerini tahmin etmiştir. Moseley daha sonra elementleri atom numaralarına göre düzenlemiştir. Diğerleri atom modelleri üzerinde çalışmıştır. Bu soru 9-10. sınıf (YKS başlangıcı) periyodik sistemin tarihsel gelişimini kapsar.
18) Modern tıpta teşhis (örn: PET taraması) ve tedavi (örn: kanser tedavisi) amaçlı kullanılan, radyoaktif özellikleri olan bazı elementlerin atomları, hangi tür tanecik sayılarının farklı olmasıyla tanımlanır?
Çözüm: Radyoaktif elementlerin birçok izotopu bulunur. İzotoplar, atom numaraları (proton sayıları) aynı, ancak kütle numaraları (nötron sayıları) farklı olan atomlardır. Örneğin, karbon-12 ve karbon-14 birbirinin izotopudur. Tıpta kullanılan radyoaktif maddeler (radyoizotoplar) bu prensiple çalışır. İyonlar elektron sayıları farklı olan atomlardır. İzotonlar nötron sayısı aynı, proton sayısı farklı olanlardır. İzobarlar kütle numarası aynı, atom numarası farklı olanlardır. İzoelektronik ise elektron sayısı ve dizilimi aynı olan taneciklerdir. Bu soru 11-12. sınıf (YKS) atom yapısı ve günlük hayat bağlantısı içerir.
19) Günlük hayatta birçok alanda kullanılan, yüksek elektrik iletkenliğine sahip, dövülebilir ve tel haline getirilebilir bir element için aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Çözüm: Yüksek elektrik iletkenliği, dövülebilirlik, tel ve levha haline getirilebilme (işlenebilirlik) metallerin tipik özellikleridir. Oda koşullarında gaz halinde olma veya negatif değerlik alma ametallere özgüdür. Periyodik sistemin sağ üst köşesi ametallerin ve soygazların yeridir. Dolayısıyla, bahsedilen özelliklere sahip bir elementin metalik özellik göstermesi kesinlikle doğrudur. Bu soru 7-8. sınıf (LGS) ve 9. sınıf metal-ametal özellikleri karşılaştırmasını ve günlük hayatla bağlantısını ölçer.
20) Aşağıdaki grafik, 2. periyot elementlerinin birinci iyonlaşma enerjisi (İE) değişimini göstermektedir. Elementlerin atom numaraları arttıkça İE değerleri sırasıyla X, Y, Z, T, U, V, G, H olarak ölçülmüştür. Buna göre, bu elementlerden hangisi kesinlikle bir soygazdır?
Çözüm: Bir periyotta soldan sağa doğru gidildikçe iyonlaşma enerjisi genel olarak artma eğilimi gösterir. Ancak bazı istisnalar (2A>3A ve 5A>6A) bulunur. Bir periyotta iyonlaşma enerjisinin en yüksek olduğu element daima o periyodun soygazıdır. Verilen sıralamada H, periyottaki son element olup İE değeri en yüksek olacağından kesinlikle bir soygazdır. (2. periyotta H, He'den Ne'ye kadar olan elementleri temsil eder, en son Ne'dir). Bu soru 11-12. sınıf (YKS) grafik yorumlama ve periyodik özellikler bilgisini birleştirir.
Skor: 0/0 (0%)
Atom ve Periyodik Sistem
Atom ve Periyodik Sistem konusunda kapsamlı bir anlatım aşağıdadır.