9. sınıf coğrafya Konum ve Dağılış: MEB Müfredatına Uygun (5-12. Sınıf, LGS-YKS-KPSS Odaklı) testi ve çözümleri

Konum ve Dağılış: Coğrafyanın Temel Taşları

Coğrafya derslerinin temelini oluşturan, Dünya üzerindeki her olayın, her yerin kendine özgü bir kimliği olduğunu anlamamızı sağlayan iki kritik kavram vardır: Konum ve Dağılış. Bu iki kavram, yaşadığımız gezegeni ve üzerindeki doğal ile beşerî olayları daha iyi anlamamız için bize bir çerçeve sunar. MEB müfredatına uygun olarak, 5. sınıftan 12. sınıfa kadar tüm seviyelerden öğrencilerimiz için bu konuyu en temelden en ileri seviyeye kadar detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Coğrafya, bir yerin nerede olduğunu (konumunu) ve orada neler bulunduğunu, bunların nasıl yayıldığını (dağılışını) sorgulayarak başlar. Coğrafyanın temel ilkelerinden biri olan Dağılış İlkesi, bir olayın yeryüzündeki yayılış alanını, bu yayılışın sınırlarını ve nedenlerini inceler. “Bir olgu nerede görülür? Neden orada görülür? Nasıl dağılmıştır?” sorularının yanıtları, konum ve dağılış ilkeleriyle şekillenir.

5-6. Sınıf Seviyesi: Temel Kavramlara Giriş

Merhaba genç coğrafyacılar! Konum ve dağılış kavramları ilk başta biraz karmaşık gelebilir ama aslında günlük hayatınızın tam içinde. Haydi, basit örneklerle başlayalım.

Konum Nedir? Benim Evim Nerede?

Konum, bir yerin Dünya üzerindeki adresidir. Tıpkı sizin evinizin bir adresi olduğu gibi, okulumuzun, parkın ya da bir ülkenin de bir konumu vardır. Konumu bilmek, istediğimiz yere ulaşmamızı, bir yeri tarif etmemizi sağlar. Konumu tanımlarken iki ana yoldan bahsedebiliriz:

• Tanıdık Yerlere Göre Konum (Göreceli): “Okulum, caminin yanında, büyük bir parkın karşısında.” veya “Evim, şu anda bulunduğum yerden iki sokak ötede, sola dönünce.” Bu tür tarifler, çevresindeki bilinen diğer yerlere göre yapılan tanımlardır.
• Yönlere Göre Konum: Pusula kullanarak veya güneşin doğuş ve batış yönlerinden yararlanarak yönleri bulmak, konum bilgimizin ilk adımıdır.

Ana Yönler ve Ara Yönler

Konum tariflerinde yönler olmazsa olmazdır. Yönleri doğru bilmek, haritaları ve krokileri anlamanın ilk adımıdır.

• Ana Yönler: Doğu, Batı, Kuzey, Güney
• Ara Yönler: Kuzeydoğu, Güneydoğu, Kuzeybatı, Güneybatı

Basit haritalar ve krokiler çizmek, bir yerin konumunu ve çevresindeki diğer yerlerle ilişkisini görselleştirmek için harika bir yoldur. Evden okula giderken kullandığınız yolun bir krokisini çizerek konum bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Dağılış Nedir? Oyuncaklarım Nerede?

Dağılış ise, bir şeyin bir alana nasıl yayıldığını ifade eder. Örneğin, odanızdaki oyuncakların bazıları kutuda, bazıları yerde, bazıları rafta olabilir. Bu, oyuncaklarınızın odanızdaki dağılışıdır. Coğrafyada ise çok daha büyük ölçeklerde düşünürüz:

• “Türkiye’de nüfusun çoğu batı bölgelerde yoğunlaşmıştır.”
• “Karadeniz Bölgesi’nde yağışlar yıl boyunca düzenli dağılış gösterir.”

Yani bir şeyin ‘nerede’ olduğunu ve ‘nasıl yayıldığını’ anlamak için konum ve dağılış kavramlarına ihtiyacımız var. Coğrafi olayların dağılışını incelemek, onların neden orada bulunduğunu ve diğer olaylarla ilişkisini anlamamızı sağlar.

7-8. Sınıf Seviyesi: Konum ve Dağılışın Temelleri ve LGS Bağlantısı

Artık biraz daha detaylı düşünebiliriz. Dünya büyük bir küre ve üzerindeki her yerin kendine özgü bir ‘global adresi’ var. İşte burada coğrafi koordinat sistemi devreye giriyor.

Mutlak Konum (Matematik Konum) Nedir?

Dünya üzerindeki bir yerin Ekvator’a (enlem) ve Başlangıç Meridyeni’ne (boylam) göre belirlenen konumuna Mutlak Konum (Matematik Konum) denir. Bu konum asla değişmez ve her yerin tek bir mutlak konumu vardır. Mutlak konum, enlem ve boylam değerleriyle ifade edilir.

• Enlem: Ekvator’a (0° enlem) olan açısal uzaklıktır. Paralellerle gösterilir. Kutuplara doğru enlem dereceleri artar (90° Kuzey ve 90° Güney). Enlem derecesi, güneş ışınlarının düşme açısı, sıcaklık, iklim kuşakları, deniz suyu tuzluluğu gibi faktörleri etkiler.
• Boylam: Başlangıç Meridyeni’ne (Greenwich, 0°) olan açısal uzaklıktır. Meridyenlerle gösterilir. Doğu ve Batı boylamları olarak ayrılır. Boylam, yerel saat ve saat dilimlerini belirler. İki meridyen arası 4 dakikalık zaman farkı vardır.

Türkiye’nin Mutlak Konumu: 36°-42° Kuzey Enlemleri ile 26°-45° Doğu Boylamları arasında yer alır. Bu bilgi, Türkiye’nin orta kuşakta olduğunu, güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açıyla almadığını ve III. saat dilimini kullandığını gösterir.

Göreceli Konum (Özel Konum) Nedir?

Bir yerin, çevresindeki diğer önemli yerlere, özelliklere veya unsurlara göre belirlenen konumuna Göreceli Konum (Özel Konum) denir. Bu konum, zamanla değişebilir veya komşu bölgelerdeki değişikliklerden etkilenebilir. Örneğin, bir ülkenin önemli ticaret yolları üzerinde bulunması, denizlere komşu olması veya enerji kaynaklarına yakınlığı göreceli konum özellikleridir.

• Türkiye’nin üç tarafının denizlerle çevrili olması.
• Önemli ticaret yolları ve enerji nakil hatları üzerinde bulunması (Boğazlar).
• Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı yerde bulunması.
• Yer altı kaynakları (madenler, petrol) bakımından zengin bölgelerin yakınında olması.

Bu özellikler, Türkiye’nin iklimi, ekonomisi, kültürü ve jeopolitik konumu üzerinde büyük etkilere sahiptir.

LGS’ye Yönelik İpuçları: Harita ve Türkiye Coğrafyası

LGS’de genellikle harita okuma becerileri ve Türkiye coğrafyası ile ilgili sorular gelir. Türkiye’nin iklim kuşakları, tarım ürünlerinin dağılışı, nüfusun dağılışını etkileyen faktörler gibi konular, mutlak ve göreceli konum bilgilerini kullanmanızı gerektirir.

• Soru: “Türkiye’de yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen iklim tipi hangi bölgelerde görülür?” Bu soru, Türkiye’nin Akdeniz iklimi kuşağında yer alması (mutlak konum) ve kıyıdaş bölgelerde bu iklimin görülmesi (dağılış) ile ilgilidir.
• Haritalarda Ölçek, Yön ve İşaretler: Haritalar üzerindeki ölçek, yön oku ve lejant (işaretler tablosu) bilgileri, bir haritayı doğru okumak ve yorumlamak için kritik öneme sahiptir.

9-10. Sınıf Seviyesi: Detaylı Konum ve Dağılış Analizi ve YKS Hazırlık Başlangıcı

Lise seviyesinde, konum ve dağılış konularını daha derinlemesine inceleriz. Coğrafya’nın temel ilkeleri olan Dağılış İlkesi de bu seviyede daha net bir anlam kazanır.

Mutlak Konum (Matematik Konum) ve Sonuçları

Dünya’nın şekli ve hareketlerinin coğrafi koordinat sistemi üzerindeki etkilerini anlamak, mutlak konumun sonuçlarını yorumlamak için önemlidir. Paraleller ve meridyenler, mutlak konumun temel öğeleridir.

Enlem ve Sonuçları:

Enlemin sonuçları şunlardır:

• Sıcaklık Kuşakları: Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı küçüldüğü için sıcaklık genellikle düşer. Bu durum iklim kuşaklarının oluşumuna yol açar.
• İklim ve Bitki Örtüsü Çeşitliliği: Enleme bağlı sıcaklık farklılıkları, farklı iklim tiplerinin ve dolayısıyla farklı bitki örtülerinin (tropikal ormanlar, çöller, tundralar vb.) ortaya çıkmasına neden olur.
• Deniz Suyu Tuzluluğu: Ekvator’dan kutuplara gidildikçe buharlaşma azaldığı için deniz suyu tuzluluğu genellikle azalır.
• Gece-Gündüz Süreleri: Ekvator’da yıl boyunca gece-gündüz süreleri eşitken (12 saat), kutuplara yaklaştıkça yıl içinde gece ve gündüz süreleri arasındaki fark artar. Kutuplarda 6 ay gece, 6 ay gündüz yaşanabilir.
• Yerçekimi: Dünya’nın geoit şekli nedeniyle kutuplarda yerçekimi Ekvator’a göre daha fazladır.
• Tarım Ürünlerinin Yetişme Sınırı: Yükseldikçe ve kutuplara gidildikçe sıcaklık azaldığı için tarım ürünlerinin yetişme üst sınırı alçalır.

Boylam ve Sonuçları:

Boylamın en önemli sonucu, Dünya üzerindeki her meridyenin kendine özgü bir yerel saate sahip olmasıdır.

• Yerel Saat Farkları: Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki meridyenlerde yerel saat daha ileridir. İki meridyen arası 4 dakikalık zaman farkı vardır.
• Saat Dilimleri (Ortak Saat): Ülkeler arasında ekonomik ve sosyal ilişkileri kolaylaştırmak amacıyla, genellikle her 15 boylamda bir olmak üzere saat dilimleri oluşturulmuştur. Türkiye, 45° Doğu boylamını esas alan III. saat dilimini kullanır (GMT+3).

Türkiye’nin Mutlak Konumu ve Sonuçları:

• 36°-42° Kuzey Enlemleri: Orta kuşakta yer alır, dört mevsim belirgin yaşanır, Akdeniz iklimi görülür. Kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür, güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırır. Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez.
• 26°-45° Doğu Boylamları: En doğusu ile en batısı arasında 76 dakikalık yerel saat farkı vardır. Ortak saat olarak 45° Doğu meridyenini kullanır.

Göreceli Konum (Özel Konum) ve Sonuçları

Bir yerin jeopolitik ve jeostratejik önemini ortaya koyar. Türkiye’nin göreceli konumu özellikle önemlidir.

• Ulaşım ve Ticaret Yolları: Boğazlara sahip olması (İstanbul ve Çanakkale Boğazları), kıtalararası ticaret yollarının kavşağında yer alması.
• Enerji Kaynaklarına Yakınlık: Ortadoğu ve Hazar Bölgesi’ndeki zengin petrol ve doğalgaz yataklarına yakınlığı, Türkiye’yi önemli bir enerji koridoru yapar.
• Üç Kıtanın Birleşme Noktasında Olması: Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı yerde bulunması, farklı kültürlerin etkileşimine ve ticaretin gelişmesine zemin hazırlar.
• Yer Şekilleri Çeşitliliği: Dağlık, engebeli ve ova alanlarının bir arada bulunması, iklim çeşitliliğini, tarım ürünleri çeşitliliğini artırır.

Öğrenci Notu: Mutlak konumun sonuçları genellikle astronomik olaylarla açıklanırken, göreceli konumun sonuçları beşerî, ekonomik ve jeopolitik olaylarla ilgilidir. Bu ayrımı iyi yapmak sınav başarısı için kritiktir!

Coğrafya’da Dağılış İlkesi

Coğrafya’nın en önemli ilkelerinden biridir. Bir coğrafyacının araştırdığı her şeyin yeryüzündeki yayılışını, dağılış desenlerini incelemesini ifade eder. Neden bazı bölgelerde nüfus yoğun, bazı bölgelerde seyrek? Neden sanayi tesisleri belli alanlarda toplanmış? Bu soruların cevabını dağılış ilkesi ile ararız.

• Örnekler: Türkiye’de Akdeniz ikliminin Akdeniz kıyılarında ve Ege kıyılarının bir kısmında dağılması; sanayi tesislerinin Marmara Bölgesi’nde yoğunlaşması; depremlerin fay hatları boyunca dağılış göstermesi.

11-12. Sınıf Seviyesi: İleri Düzey Konum ve Dağılış, YKS Odaklı Anlatım

Bu seviyede, ‘Konum ve Dağılış’ kavramlarını küresel ve bölgesel ölçekte daha karmaşık sorunlara uygulayarak analiz yeteneğinizi geliştirmeyi hedefleriz. Konumun jeopolitik ve jeostratejik önemi, uluslararası ilişkiler ve ekonomik coğrafya açısından ele alınır.

Konumun Jeopolitik ve Jeostratejik Önemi

Bir ülkenin veya bölgenin mutlak ve göreceli konumu, o ülkenin uluslararası politikadaki yerini, ekonomik gücünü ve güvenlik stratejilerini doğrudan etkiler. Jeopolitik konum, bir devletin bulunduğu coğrafi alanın sahip olduğu siyasi ve ekonomik güç potansiyelidir. Türkiye’nin jeopolitik konumu, üç eski kıtanın kavşak noktasında olması, stratejik boğazlara sahip olması, enerji kaynaklarına yakınlığı ve farklı kültür ve medeniyetlerin geçiş noktasında bulunması gibi özellikleriyle açıklanır. Bu özellikler, Türkiye’yi bölgesel ve küresel düzeyde kilit bir aktör haline getirir.

Küresel ve Bölgesel Ölçekte Konum ve Dağılış Analizleri

Sadece ülkeler bazında değil, dünya genelindeki iklim kuşaklarının, doğal kaynakların (petrol, doğalgaz, madenler), nüfus yoğunluklarının, sanayi bölgelerinin, tarım alanlarının ve doğal afet risklerinin (deprem, volkanizma, sel) dağılışı incelenir. Bu analizler, bölgesel farklılıkların nedenlerini ve sonuçlarını anlamamızı sağlar.

• Küresel İklim Bölgeleri Dağılışı: Ekvatoral, Çöl, Muson, Akdeniz, Savan, Tundra, Kutup iklimleri gibi iklim tiplerinin Dünya üzerindeki dağılışı, ağırlıklı olarak mutlak konuma (enleme) bağlıdır. Ancak okyanus akıntıları, yer şekilleri gibi faktörler de dağılışı etkiler.
• Nüfus Yoğunluğu Dağılışı: Dünya nüfusunun büyük bir kısmının ılıman kuşaklarda, verimli tarım alanlarına ve sanayi bölgelerine yakın yerlerde yoğunlaştığı görülür. Dağlık, çöl ve kutup bölgelerinde nüfus seyrek dağılış gösterir.

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama ile Dağılış Analizleri

Günümüz coğrafyasında, konum ve dağılış analizleri için modern teknolojilerden yararlanılır. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), coğrafi verileri toplama, depolama, analiz etme ve sunma imkanı sağlayan bir bilgisayar sistemidir. Uzaktan Algılama ise, uydular veya uçaklar aracılığıyla yeryüzünden bilgi toplama tekniğidir. Bu teknolojiler sayesinde, belirli bir bölgedeki çevresel değişimler, doğal kaynakların dağılışı, kentsel gelişim ve risk alanlarının (deprem, sel) dağılışı gibi pek çok konuda detaylı analizler yapılabilmektedir. Bu sayede, belirli olayların neden belli bir alanda yoğunlaştığını (dağılış) ve bu dağılışın konumla ilişkisini daha doğru bir şekilde anlayabiliriz.

Sınavlara Hazırlık Stratejileri

Konum ve Dağılış konusu, hemen hemen tüm coğrafya sınavlarının temelini oluşturur. Bu nedenle iyi anlaşılması ve pekiştirilmesi gerekir.

LGS (Liselere Geçiş Sınavı) Hazırlık İpuçları

• Harita Okuma Becerisi: Türkiye fiziki haritası üzerinde dağları, ovaları, akarsuları ve denizleri tanıma. Yönleri bulma, ölçek ve işaretleri anlama.
• Türkiye’nin Coğrafi Konumu: Türkiye’nin hangi enlem ve boylamlar arasında olduğunu, bunun iklime ve tarıma etkilerini genel hatlarıyla bilmek.
• Nüfus ve Yerleşme Dağılışı: Türkiye’de nüfusun neden belli bölgelerde yoğunlaştığını (örneğin, Marmara Bölgesi) veya seyrek olduğunu (örneğin, Doğu Anadolu’nun yüksek kesimleri) temel faktörlerle açıklayabilmek.

YKS (Yükseköğretim Kurumları Sınavı) Stratejileri

• Kavram Bilgisi: Mutlak Konum, Göreceli Konum, Enlem, Boylam, Meridyen, Paralel, Yerel Saat, Ulusal Saat, Jeopolitik Konum gibi terimleri tam olarak anlamak ve MEB terminolojisine uygun kullanmak.
• Neden-Sonuç İlişkisi: Mutlak ve göreceli konumun sonuçlarını ezberlemek yerine, nedenleriyle birlikte öğrenmek. Örneğin, “Türkiye’de dört mevsimin belirgin yaşanması hangi konumun sonucudur ve neden?”
• Harita Yorumlama: Farklı tematik haritalar (iklim, bitki örtüsü, nüfus, madenler vb.) üzerinde dağılış desenlerini yorumlama. Bir bölgenin konumunun, özelliklerini nasıl etkilediğini analiz etme.
• Örnek Soru Tipi: “Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin göreceli konumunun bir sonucu değildir?” Bu tür sorular için mutlak ve göreceli konum sonuçları arasındaki ayrımı net yapmak önemlidir.

KPSS (Kamu Personeli Seçme Sınavı) Notları

• Türkiye Coğrafyası Ağırlığı: KPSS’de Türkiye’nin coğrafi konumu ve bunun siyasi, ekonomik ve kültürel sonuçları sıklıkla sorulur. Özellikle jeopolitik konumu iyi kavramak gerekir.
• Ekonomik Coğrafya: Türkiye’deki tarım ürünleri, sanayi kolları, madenlerin dağılışı ve bu dağılışı etkileyen faktörler (konum, iklim, ulaşım vb.) önemlidir.

Ehliyet Sınavı Pratik Bilgileri

Ehliyet sınavında doğrudan coğrafya sorusu olmasa da, trafikte ve araç kullanımında konum bilgisi ve yön tayini hayati öneme sahiptir.

• Yön Bulma: Navigasyon cihazlarını okuma, yol levhalarını anlama, harita üzerinde yön tayini yapma.
• Mekânsal Farkındalık: Bir yerden başka bir yere giderken güzergahı belirleme, alternatif yolları değerlendirme, konum bilgisiyle trafik durumunu anlama.

MEB Yazılı Sınav Hazırlık Rehberi

• Kazanımlara Odaklan: Öğretmenlerinizin verdiği müfredat kazanımlarını dikkatlice inceleyin ve bu kazanımlara uygun çalışın.
• Tanım Bilgisi: Temel kavramların (Mutlak Konum, Göreceli Konum vb.) tanımlarını doğru ve eksiksiz yapabilme.
• Örnekleme: Konu anlatımında verilen veya kendi günlük hayatınızdan bulduğunuz örneklerle konuyu somutlaştırın.
• Harita Kullanımı: Fiziki ve siyasi haritalar üzerinde konum ve dağılış ile ilgili bilgileri gösterin.

Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri

• Mutlak ve Göreceli Konumu Karıştırmak: En yaygın hatadır. Unutmayın, enlem ve boylam mutlak konumdur. Boğazlara sahip olmak, komşulara yakınlık ise göreceli konumdur.
• Enlem ve Boylamın Etkilerini Yanlış Yorumlamak: Örneğin, “Türkiye’de doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı olması göreceli konumun sonucudur.” (Yanlış! Bu boylamın, yani mutlak konumun sonucudur.)
• Harita Ölçeklerini Karıştırmak: Büyük ölçekli haritalar dar alanları ayrıntılı gösterirken, küçük ölçekli haritalar geniş alanları daha az ayrıntıyla gösterir.

Öğrenci Notları ve Hatırlatıcılar

• Coğrafya’nın Anahtar Kavramları: Konum ve dağılış, coğrafya derslerindeki tüm konuların temelini oluşturur. Bu iki kavramı iyi anlamadan diğer konuları tam olarak kavramak zordur.
• Mantık Yürütme: Coğrafya ezber dersi değildir. Neden-sonuç ilişkileri kurarak, mantık yürütme becerinizi geliştirin.
• Haritalarla Çalışın: Haritalar coğrafyanın dilidir. Ders çalışırken mutlaka atlas veya harita kullanın.

Konu Sonu Özeti

‘Konum ve Dağılış’, coğrafyanın temel taşlarındandır. Konum, bir yerin Dünya üzerindeki adresini (mutlak konum) ve çevresine göre yerini (göreceli konum) ifade ederken; dağılış, coğrafi olayların yeryüzündeki yayılımını açıklar. Mutlak konumun enlem ve boylam gibi astronomik unsurlarla belirlenen sonuçları varken, göreceli konumun sonuçları jeopolitik ve beşerî faktörlerle ilişkilidir. Coğrafya’nın Dağılış İlkesi, tüm coğrafi olguların mekânsal yayılışını anlamamızı sağlar. Bu kavramları iyi anlamak, hem akademik başarınız hem de Dünya’yı anlama beceriniz için hayati öneme sahiptir.

Sınav Hazırlık Kontrol Listesi

1. Mutlak Konum (Matematik Konum) ve Göreceli Konum (Özel Konum) tanımlarını biliyor muyum?
2. Enlem ve Boylamın sonuçlarını ayrı ayrı sayabilir ve örneklerle açıklayabilir miyim?
3. Türkiye’nin mutlak ve göreceli konumunun sonuçlarını detaylı bir şekilde açıklayabilir miyim?
4. Coğrafya’nın Dağılış İlkesi’ni günlük hayattan veya coğrafi örneklerle açıklayabilir miyim?
5. Harita üzerinde enlem, boylam, yönler ve basit dağılış örneklerini gösterebilir ve yorumlayabilir miyim?
6. Sık yapılan hataları ve doğru yaklaşımları ayırt edebiliyor muyum?
7. LGS, YKS, KPSS için Konum ve Dağılış konusuna yönelik özel ipuçlarını gözden geçirdim mi?

Örnek Sorular ve Detaylı Çözümleri

Örnek Soru 1 (9. Sınıf – YKS Temel):

Aşağıdakilerden hangisi, bir ülkenin mutlak (matematik) konumunun sonuçlarından biri değildir?

A) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
B) Güneş ışınlarının düşme açısının Ekvator’dan kutuplara doğru azalması
C) Yerel saat farklarının oluşması
D) Önemli ticaret yolları üzerinde bulunması
E) Gece ve gündüz sürelerinin yıl içinde değişmesi

Çözüm:
A, B, C ve E seçenekleri enlem ve boylamın doğrudan sonuçlarıdır ve bu nedenle mutlak konumla ilgilidir. D seçeneği, bir ülkenin çevresindeki coğrafi özelliklere (denizler, boğazlar, kıtalar, komşu ülkeler) göre belirlenen göreceli (özel) konumunun bir sonucudur. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.

Örnek Soru 2 (7. Sınıf – LGS Odaklı):

Türkiye haritası üzerinde numaralandırılmış bölgelerden hangisinde nüfusun diğerlerine göre daha seyrek olduğu söylenebilir?

**(Bu sorunun tam olarak anlaşılması için bir harita görseli gerekir. Ancak açıklama ile devam edelim.)**

A) I (Marmara Bölgesi)
B) II (Akdeniz kıyıları)
C) III (İç Anadolu’nun ovalık kesimleri)
D) IV (Doğu Karadeniz kıyıları)
E) V (Doğu Anadolu’nun yüksek ve dağlık kesimleri)

Çözüm:
Bu soru, Türkiye’de nüfus dağılışını etkileyen faktörleri bilmeyi gerektirir. Marmara, Akdeniz kıyısı ve Doğu Karadeniz kıyısı gibi bölgeler sanayi, tarım ve uygun iklim koşulları nedeniyle genellikle yoğun nüfusludur. İç Anadolu’nun ovalık kesimlerinde de tarım ve sanayi nedeniyle nüfus belli ölçüde yoğunlaşabilir. Ancak Doğu Anadolu’nun yüksek ve dağlık kesimleri, iklim koşullarının sertliği, ulaşım zorlukları ve tarım alanlarının sınırlı olması gibi faktörler nedeniyle nüfusun seyrek olduğu bölgelerdendir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Örnek Soru 3 (11. Sınıf – YKS İleri Düzey):

“Türkiye’nin, Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir köprü konumunda olması, önemli petrol ve doğalgaz rezervlerine sahip Ortadoğu ve Hazar havzalarına komşu olması, farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış olması gibi özellikler Türkiye’nin______ konumunun bir sonucudur.”

Yukarıdaki boşluğa aşağıdaki kavramlardan hangisi gelmelidir?

A) Matematik Konum
B) Mutlak Konum
C) Göreceli Konum
D) Astronomik Konum
E) Boylamsal Konum

Çözüm:
Verilen özellikler (kıtalararası köprü, enerji kaynaklarına komşuluk, medeniyetlere ev sahipliği), bir ülkenin çevresiyle olan ilişkilerini, jeopolitik ve kültürel bağlamdaki yerini tanımlar. Bu tür özellikler, göreceli (özel) konumla açıklanır. Matematik, mutlak, astronomik ve boylamsal konum terimleri enlem ve boylam gibi evrensel ve değişmez koordinatlara işaret eder. Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir.