9. sınıf coğrafya 9. sınıf coğrafya Doğa ve İnsan testi ve çözümleri

Çözüm: Ekosistemler, canlı (biyotik) ve cansız (abiyotik) faktörlerden oluşur. Bitkiler, fotosentez yaparak besin ürettikleri için canlı yani biyotik faktörlerdir. Sıcaklık, toprak, su ve mineraller ise cansız (abiyotik) faktörlerdir. (5-6. Sınıf Fen Bilimleri kazanımı: Ekosistemdeki canlı ve cansız unsurları tanır.)

Çözüm: Sanayi atıkları ve taşıt egzozları, özellikle karbondioksit, kükürt dioksit, azot oksitler gibi gazları atmosfere salarak hava kirliliğine neden olur ve büyük şehirlerde hava kalitesini olumsuz etkiler. Diğer seçenekler de çevre sorunları olmakla birlikte, hava kalitesini doğrudan ve yoğun olarak etkileyen temel faktör sanayi ve taşıt kaynaklı emisyonlardır. (5-6. Sınıf Sosyal Bilgiler/Fen Bilimleri kazanımı: Çevre sorunlarının nedenlerini ve sonuçlarını açıklar.)

Çözüm: Ormanlar, fotosentez yoluyla atmosferdeki karbondioksiti tüketip oksijen üreterek hava kalitesini iyileştirirler. Ormansızlaşma, bu doğal arıtma sürecini ortadan kaldırır ve atmosferdeki karbondioksit miktarının artmasına neden olarak hava kirliliğini azaltmak yerine artırır veya mevcut kirliliğin etkilerini şiddetlendirir. Diğer seçenekler ise ormansızlaşmanın doğrudan sonuçlarıdır. (7-8. Sınıf Fen Bilimleri/Sosyal Bilgiler kazanımı: İnsan faaliyetlerinin çevre üzerindeki olumsuz etkilerini ve biyoçeşitliliğin önemini kavrar.)

Çözüm: Tanımlanan ilke, sürdürülebilir kalkınmanın temel prensibidir. Bu prensip, doğal kaynakları ve çevreyi koruyarak ekonomik ve sosyal gelişmeyi sağlama amacı güderken, gelecek nesillerin de kaynaklara erişimini garanti altına almayı hedefler. (7-8. Sınıf Sosyal Bilgiler/Fen Bilimleri kazanımı: Sürdürülebilir yaşam için kaynakların bilinçli kullanımının önemini fark eder.)

Çözüm: Ekolojik Ayak İzi, bir bireyin, bir topluluğun veya bir ülkenin tüketim alışkanlıkları ve yaşam tarzı nedeniyle doğa üzerinde bıraktığı etkiyi, yani ne kadar doğal kaynak kullandığını ve ne kadar atık ürettiğini ölçen bir göstergedir. Bu ölçüm, kullanılan kaynakların üretilmesi ve atıkların bertaraf edilmesi için gereken biyolojik verimli kara ve deniz alanının büyüklüğüyle ifade edilir. (9-10. Sınıf Coğrafya/Biyoloji kazanımı: Ekolojik ayak izi kavramını açıklar ve sürdürülebilirlik ile ilişkisini kurar.)

Çözüm: Antroposen kavramı, insan faaliyetlerinin (sanayileşme, kentleşme, ormansızlaşma, kirlilik vb.) Dünya'nın jeolojik, ekolojik ve atmosferik süreçlerini geri dönülmez biçimde değiştirecek kadar büyük bir güç haline geldiğini ve bu etkilerin yeryüzü tarihinde iz bırakacağını vurgular. Bu, insanın artık sadece doğadan etkilenen değil, aynı zamanda doğayı şekillendiren baskın bir jeolojik aktör olduğu anlamına gelir. (11-12. Sınıf Coğrafya/Felsefe/Biyoloji kazanımı: Güncel çevre sorunlarının küresel ölçekteki boyutlarını ve insan-doğa ilişkisinin tarihsel değişimini analiz eder.)

Çözüm: Deprem, yer kabuğundaki levha hareketleri sonucu meydana gelen doğal bir olaydır ve oluşumu üzerinde insan faaliyetlerinin doğrudan bir etkisi bulunmamaktadır. Ancak sel, heyelan, kuraklık ve orman yangınlarının oluşum sıklığı veya şiddeti üzerinde (plansız kentleşme, ormansızlaşma, yanlış tarım uygulamaları, iklim değişikliği gibi) insan faaliyetlerinin önemli etkileri olabilir. (7-8. Sınıf Sosyal Bilgiler kazanımı: Doğal afetlerin insan yaşamı üzerindeki etkilerini ve bunlardan korunma yollarını araştırır.)

Çözüm: Biyoçeşitlilik, doğal ekosistemlerin sağlıklı işleyişini sağlayarak hava ve su kalitesini iyileştirir, toprağı zenginleştirir ve iklimi düzenler. Bu nedenle hava kirliliğini artırmak yerine azaltmaya yardımcı olur. İlaç, gıda, hammadde sağlama, ekolojik dengenin sürdürülmesi, turizm, rekreasyon ve kültürel değerler sunma ise biyoçeşitliliğin insanlığa sağladığı temel faydalardandır. (11-12. Sınıf Biyoloji/Coğrafya kazanımı: Biyoçeşitliliğin küresel ve yerel önemini, biyoçeşitlilik kaybının nedenlerini ve sonuçlarını değerlendirir.)

Çözüm: Yüksek devirde vites değiştirmek, motorun daha fazla yakıt tüketmesine ve dolayısıyla daha fazla egzoz emisyonu üretmesine neden olur. Ekolojik sürüş, genellikle düşük devirde ve uygun viteslerde seyrederek yakıt tüketimini minimize etmeyi hedefler. Diğer seçenekler ise yakıt verimliliğini artıran ve çevreye verilen zararı azaltan uygulamalardır. (Ehliyet sınavı/Genel çevre bilinci kazanımı: Motorlu taşıtların çevreye etkileri konusunda bilinçlenir.)

Çözüm: Karbondioksit (CO₂), insan faaliyetleri (fosil yakıt kullanımı, ormansızlaşma) sonucunda atmosferde miktarı en çok artan ve küresel ısınmaya en büyük katkıyı sağlayan sera gazıdır. Oksijen ve azot atmosferin büyük bir kısmını oluştursa da sera etkisi yapmazlar. (9-10. Sınıf Coğrafya/Biyoloji kazanımı: Küresel iklim değişikliğinin nedenlerini ve sonuçlarını açıklar.)

Çözüm: Tanımda bahsedilen olay, toprağın üst verimli tabakasının rüzgar, su veya diğer doğal etkenlerle aşınıp taşınmasıdır ki bu durum 'erozyon' olarak adlandırılır. Aşırı otlatma ve yanlış tarım uygulamaları, bitki örtüsünü zayıflatarak erozyonu hızlandıran önemli insan faktörleridir. (7-8. Sınıf Sosyal Bilgiler/Fen Bilimleri kazanımı: Erozyonun nedenlerini ve sonuçlarını, erozyonla mücadele yollarını araştırır.)

Çözüm: Doğal gaz, milyonlarca yıl süren jeolojik süreçler sonucunda oluşan fosil bir yakıttır ve bir kez kullanıldığında tükenir. Bu nedenle yenilenemeyen enerji kaynağıdır. Güneş, rüzgar, su (hidroelektrik) ve yer ısısı (jeotermal) ise sürekli olarak var olan ve kendini yenileyen kaynaklardır. (9-10. Sınıf Fizik/Coğrafya kazanımı: Yenilenebilir ve yenilenemeyen enerji kaynaklarını karşılaştırır.)

Çözüm: Doğal kaynakların sınırsız olduğunu varsaymak, sürdürülebilir yaşam ilkesiyle çelişir ve aşırı tüketim ile kaynakların tükenmesine yol açar. Sürdürülebilir yaşam, kaynakların sınırlı olduğunun bilinciyle, bilinçli tüketim ve çevre dostu uygulamaları benimsemeyi gerektirir. Diğer seçenekler ise bireysel sürdürülebilirlik sorumluluklarına örnektir. (KPSS/Genel kültür/Çevre bilinci kazanımı: Sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde bireysel ve toplumsal sorumluluklarını fark eder.)

Çözüm: Ekosistem hizmetleri, doğal ekosistemlerin insanlara sağladığı tüm faydaları ifade eder. Bunlar arasında temiz su ve hava sağlama, iklim düzenleme, tozlaşma, toprak oluşumu, atıkların bertarafı, rekreasyonel ve kültürel değerler gibi pek çok şey bulunur. (11-12. Sınıf Biyoloji/Coğrafya kazanımı: Ekosistem hizmetlerini örneklerle açıklar ve biyoçeşitliliğin bu hizmetler üzerindeki rolünü analiz eder.)

Çözüm: Sanayi devrimi ile birlikte fosil yakıtların (kömür, petrol, doğal gaz) yoğun kullanımı, atmosferdeki karbondioksit miktarının hızla artmasına neden olarak karbon döngüsünde büyük bir dengesizliğe yol açmıştır. Bu durum, küresel ısınmanın ve iklim değişikliğinin temel nedenlerinden biridir. (9-10. Sınıf Biyoloji/Coğrafya kazanımı: Madde döngülerini (karbon, azot, su) açıklar ve insan etkileşimlerinin bu döngüler üzerindeki olumsuz etkilerini analiz eder.)

Çözüm: Doğal kaynakların sınırsız olduğu ve tükenme riski taşımadığı düşüncesi, 'Doğa ve İnsan' konusunda edinilen bilgilerle çelişen yanlış bir çıkarımdır. Aksine, doğal kaynaklar sınırlıdır ve bilinçsiz kullanım sonucu tükenme riskiyle karşı karşıyadır. Diğer seçenekler ise konunun temel prensipleri ve beklenen çıkarımlarıdır. (MEB Yazılı sınav formatı, genel kazanım değerlendirmesi.)

Çözüm: Karbon ayak izi, bir bireyin, bir topluluğun veya bir ürünün yaşam döngüsü boyunca atmosfere saldığı toplam sera gazı miktarının (esas olarak karbondioksit cinsinden ifade edilen) ölçüsüdür. 'Karbon ayak izini azaltma', bu salınımı düşürmek için yapılan tüm faaliyetleri kapsar. (11-12. Sınıf Coğrafya/Biyoloji kazanımı: Karbon ayak izi kavramını ve küresel iklim değişikliği ile ilişkisini analiz eder.)

Çözüm: Atık sular, organik madde ve kimyasallar içerdiği için suya deşarj edildiğinde, mikroorganizmalar bu maddeleri ayrıştırmak için bol miktarda oksijen tüketirler. Bu durum sudaki oksijen miktarının azalmasına (ötrofikasyon) neden olur, artmasına değil. Diğer seçenekler ise atık suların su ekosistemleri ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileridir. (7-8. Sınıf Fen Bilimleri kazanımı: Su kirliliğinin nedenlerini, sonuçlarını ve önlenmesi için yapılabilecekleri açıklar.)

Çözüm: Çevre etiği, insanın doğa ile olan ilişkisini ahlaki ve felsefi açıdan ele alır. Bu bağlamda, doğadaki tüm canlı ve cansız varlıkların (sadece insanlar için faydalı olmaları nedeniyle değil) kendi başına bir değeri ve yaşama hakkı olduğunu savunur. Bu yaklaşım, doğanın sadece bir kaynak olarak görülmesi anlayışının ötesine geçerek, insan merkezci olmayan bir dünya görüşünü benimser. (11-12. Sınıf Felsefe/Sosyoloji/Coğrafya kazanımı: Çevre etiği yaklaşımlarını ve bu yaklaşımların insan-doğa ilişkisini şekillendirmedeki rolünü değerlendirir.)

Çözüm: Ağaçlandırma ve teraslama (eğimli arazilerde setler oluşturma) çalışmaları, toprağı tutan bitki örtüsünü artırarak ve suyun akış hızını yavaşlatarak erozyonla mücadelede en etkili yöntemlerdendir. Kentsel alanları genişletmek ve anız yakmak erozyonu artırır, tek tip bitki ekimi biyoçeşitliliği azaltır, sanayi atıklarını toprağa gömmek ise toprak kirliliğine yol açar. (7-8. Sınıf Sosyal Bilgiler/Fen Bilimleri kazanımı: Erozyonla mücadelede alınacak önlemleri ve ağaçlandırmanın önemini bilir.)