8. sınıf fen bilimleri 8. sınıf fen bilimleri DNA ve Genetik Kod testi ve çözümleri – İnteraktif Test
1) Bir canlının kalıtsal özelliklerini taşıyan ve hücrenin yönetim merkezinde bulunan temel yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: DNA (Deoksiribonükleik Asit), tüm canlıların kalıtsal bilgilerini taşıyan ve hücrenin çekirdeğinde (prokaryotlarda sitoplazmada) yer alan ana moleküldür. Hücrenin yönetimini ve özelliklerin nesiller boyu aktarımını sağlar. Diğer seçenekler hücrenin farklı kısımlarıdır ancak doğrudan kalıtsal bilgiyi taşımazlar. (5-6. Sınıf Seviyesi)
2) Bir canlının genetik materyalinin en küçük yapı biriminden en karmaşık organizasyonuna doğru doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
Çözüm: Genetik materyalin basitten karmaşığa doğru doğru sıralanışı şöyledir: Nükleotit (DNA'nın yapı birimi) → Gen (belirli bir proteinin bilgisini taşıyan DNA parçası) → DNA (genlerin birleşimi) → Kromozom (DNA'nın özel proteinlerle paketlenmiş hali) → Çekirdek (kromozomların bulunduğu yer) → Hücre (canlının temel yapısal ve işlevsel birimi). (6-7. Sınıf Seviyesi)
3) DNA molekülünün yapı birimi olan nükleotitler, üç temel kısımdan oluşur. Bu kısımlar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Çözüm: DNA'nın yapı birimi olan nükleotit, bir fosfat grubu, bir deoksiriboz şekeri (5 karbonlu şeker) ve bir organik bazdan (adenin, timin, guanin veya sitozin) oluşur. Amino asitler proteinlerin yapı birimidir, riboz şekeri RNA'da bulunur. (7. Sınıf Seviyesi)
4) Bir DNA molekülünde bulunan bazlar, belirli kurallara göre birbirleriyle eşleşir. Bu eşleşmeler dikkate alındığında, bir DNA zincirindeki adenin bazının karşısına hangi baz gelir?
Çözüm: DNA molekülünde adenin (A) bazı her zaman timin (T) bazı ile, guanin (G) bazı ise her zaman sitozin (C) bazı ile karşılıklı olarak eşleşir. Bu kurala 'eşleşme kuralı' denir. Urasil, RNA'da timinin yerine bulunur. (7-8. Sınıf Seviyesi)
5) Canlılarda kalıtsal bilginin nesilden nesile aktarımını ve hücre bölünmesi öncesinde genetik materyalin iki katına çıkarılmasını sağlayan olaya DNA eşlenmesi (replikasyon) denir. Bu süreçle ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Çözüm: DNA eşlenmesi, hücre bölünmesi öncesinde DNA'nın kendini kopyalamasıdır. Bu süreçte çift sarmallı DNA zinciri fermuar gibi açılır ve her bir zincir kalıp görevi görerek karşısına yeni bir zincir sentezlenir. Sonuçta, başlangıçtaki DNA molekülü ile tamamen aynı kalıtsal bilgiye sahip iki özdeş DNA molekülü oluşur. Bu, kalıtsal bilginin doğru bir şekilde aktarılmasını sağlar. (8. Sınıf / LGS Seviyesi)
6) Aşağıdaki durumlardan hangisi, genlerin kalıtsal özellikleri belirlemedeki rolünü en iyi açıklar?
Çözüm: Genler, DNA üzerindeki belirli görevleri olan, genellikle belirli bir proteinin veya RNA molekülünün üretimi için şifre taşıyan parçalardır. Bu proteinler veya RNA'lar da canlının göz rengi, kan grubu, boy uzunluğu gibi çeşitli kalıtsal özelliklerinin ortaya çıkmasında rol oynar. Her genin kendine özgü bir görevi vardır ve genellikle tek bir veya ilişkili özellikleri belirler. (8. Sınıf / LGS Seviyesi)
7) Canlıların genetik materyalinde meydana gelen ani ve kalıcı değişikliklere mutasyon denir. Mutasyonlarla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Mutasyonlar her zaman zararlı olmak zorunda değildir. Bazı mutasyonlar nötr (etkisiz) olabilir, bazıları yararlı (evrimsel avantaj sağlayabilir) ve bazıları da zararlı (hastalık, işlev kaybı) olabilir. Genetik çeşitliliğin temel kaynaklarından biri mutasyonlardır. (8-9. Sınıf / LGS Seviyesi)
8) DNA ve RNA, canlılardaki nükleik asitlerdir ve önemli biyolojik rollere sahiptirler. Aşağıdakilerden hangisi DNA ve RNA arasındaki temel farklardan biri değildir?
Çözüm: DNA ve RNA arasındaki temel farklar şeker tipleri (deoksiriboz/riboz), bazları (timin/urasil) ve zincir yapılarıdır (çift/tek). Ancak her ikisi de nükleotit adı verilen yapı birimlerinden oluşur. Nükleotit, her iki nükleik asidin de temel yapı taşıdır ve bu bir fark değildir. (9. Sınıf Seviyesi)
9) James Watson ve Francis Crick tarafından keşfedilen DNA'nın çift sarmal modeli, molekülün yapısını ve işlevini anlamada devrim niteliğindedir. Bu modelle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: DNA'nın çift sarmal yapısında, şeker-fosfat iskeleti sarmalın dış kısmında yer alır ve sarmalın omurgasını oluşturur. Organik bazlar ise sarmalın iç kısmında bulunur ve karşılıklı bazlar arasında hidrojen bağları kurulur. Bu yapı, genetik bilginin korunması için önemlidir. (9-10. Sınıf Seviyesi)
10) Moleküler biyolojinin 'Santral Dogma' prensibi, genetik bilginin hücre içindeki akış yönünü açıklar. Buna göre, genetik bilgi akışının doğru sırası aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Santral Dogma, genetik bilginin genellikle DNA'dan RNA'ya (transkripsiyon) ve RNA'dan proteine (translasyon) doğru aktığını belirtir. DNA, bilginin ana deposudur; RNA bu bilgiyi taşır ve proteinler de bu bilginin ürünleri olarak hücrede işlev görürler. (10. Sınıf / YKS Başlangıcı Seviyesi)
11) Protein sentezi sırasında çeşitli RNA tipleri görev yapar. Mesajcı RNA (mRNA) molekülünün temel görevi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: mRNA (mesajcı RNA), DNA üzerindeki bir genin şifresini (kalıtsal bilgiyi) çekirdekten alıp sitoplazmadaki ribozomlara taşıyan ve protein sentezi sırasında amino asit dizilimini belirleyen kalıp moleküldür. tRNA (taşıyıcı RNA) amino asitleri taşırken, rRNA (ribozomal RNA) ribozomun yapısına katılır. (10. Sınıf / YKS Başlangıcı Seviyesi)
12) Genetik kod, DNA veya mRNA üzerindeki nükleotit dizilerinin amino asitlere nasıl çevrildiğini açıklayan kurallar bütünüdür. Üçlü nükleotit dizilerine kodon adı verilir. Bir canlıdaki bir proteinin sentezlenmesi için 64 farklı kodon kullanılır. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Genetik kod evrenseldir; yani, bakteri, bitki ve hayvan gibi farklı canlı türlerinde aynı kodonlar genellikle aynı amino asitleri şifreler. Bu durum, genetik bilginin tüm canlılar arasında benzer bir mekanizma ile ifade edildiğini gösterir ve evrimsel akrabalığın bir kanıtıdır. A, B, C ve D seçenekleri genetik kodun doğru özelliklerini ifade eder. (10-11. Sınıf / YKS Seviyesi)
13) DNA replikasyonu, genetik bilginin doğru bir şekilde kopyalanması için kritik bir süreçtir. Replikasyon sırasında 'yarı korunumlu' model uygulanır. Buna göre, ağır azot (N-15) içeren DNA'ya sahip bakterilerin normal azot (N-14) içeren bir ortamda iki nesil çoğalması sonucu oluşacak DNA'larla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (N-14 normal, N-15 ağır)
Çözüm: Yarı korunumlu replikasyonda, ilk replikasyon sonucunda (birinci nesil) oluşan tüm DNA molekülleri, orijinal N-15 zincirlerinden biri ve yeni sentezlenmiş bir N-14 zinciri içerir, yani hepsi melez (N-14/N-15) olur. İkinci replikasyonda (ikinci nesil) ise bu melez DNA'lar kalıp olarak kullanılır. Sonuçta, oluşan dört DNA molekülünden ikisi yine melez (N-14/N-15) olurken, diğer ikisi tamamen yeni sentezlenmiş (N-14/N-14) olur. Dolayısıyla, ikinci nesildeki DNA'ların %50'si melez (N-14/N-15) ve %50'si normal (N-14/N-14) olacaktır. (11. Sınıf / YKS Seviyesi)
14) Genetik bilginin DNA'dan mRNA'ya aktarılması süreci olan transkripsiyon (yazılım) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm: Transkripsiyon sırasında DNA'nın sadece anlamlı (kalıp) zinciri, mRNA sentezi için kalıp olarak kullanılır. DNA'nın diğer zinciri (tamamlayıcı zincir) şifreleyici zincir olarak adlandırılır ve doğrudan mRNA sentezine katılmaz. Bu, genetik bilginin doğru ve düzenli aktarımını sağlar. (11. Sınıf / YKS Seviyesi)
15) Protein sentezinin (translasyon) gerçekleştiği ribozomlarda, mRNA'daki kodonlar okunarak polipeptit zinciri oluşturulur. Bu süreçte görev alan tRNA (taşıyıcı RNA) moleküllerinin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: tRNA (taşıyıcı RNA) molekülleri, bir uçlarında amino asitleri bağlama yerine, diğer uçlarında ise mRNA üzerindeki kodonlara tamamlayıcı antikodon dizilerine sahiptir. Bu sayede doğru amino asitleri mRNA'daki şifreye uygun olarak ribozoma taşırlar ve polipeptit zincirinin doğru sırayla oluşmasını sağlarlar. (11-12. Sınıf / YKS Seviyesi)
16) Bir genin DNA diziliminde meydana gelen nokta mutasyonlarından biri, aşağıdaki orijinal mRNA dizilimi üzerinde gösterilmiştir: Orijinal mRNA dizilimi: 5'-AUG-CCG-UCA-GUA-UAA-3' Mutasyona uğramış mRNA dizilimi: 5'-AUG-CCG-UGA-GUA-UAA-3' (Not: UGA bir durdurucu kodondur. UCA Serin amino asidini şifreler.) Bu mutasyon sonucunda oluşan proteinle ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
Çözüm: Orijinal dizilimdeki 'UCA' kodonu (Serin şifreler), mutasyonla 'UGA' kodonuna dönüşmüştür. UGA, bir durdurucu kodondur. Bu tür bir mutasyon sonucunda, normalde bir amino asidi şifrelemesi gereken kodon, bir durdurucu kodona dönüşür ve protein sentezi beklenenden daha erken sonlanır. Bu durum, 'anlamsız mutasyon' (nonsense mutation) olarak adlandırılır ve genellikle işlevsiz, daha kısa bir protein üretimine yol açar. Çerçeve kayması mutasyonları nükleotit eklenmesi veya çıkarılmasıyla meydana gelirken, missense mutasyon farklı bir amino asit şifreler. (12. Sınıf / YKS Seviyesi)
17) Canlı hücrelerde, tüm genler her zaman aktif değildir; hücrenin ihtiyaçlarına ve çevresel koşullara göre gen ifadeleri düzenlenir. Bu duruma gen regülasyonu denir. Gen regülasyonunun temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Gen regülasyonu, hücrelerin belirli zamanlarda ve belirli miktarlarda hangi proteinlere ihtiyaç duyduğunu kontrol eden karmaşık bir süreçtir. Bunun temel amacı, hücrenin kaynaklarını (enerji, amino asitler vb.) verimli bir şekilde kullanmak, gereksiz protein üretimini önlemek ve hücrenin farklılaşarak farklı görevleri yerine getirebilmesini sağlamaktır. (12. Sınıf / YKS Seviyesi)
18) Günümüzde genetik mühendisliği uygulamaları, insan sağlığı ve tarım gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Rekombinant DNA teknolojisi ile insülin üretimi, genetik hastalıkların tedavisi veya bitkilerin zararlılara karşı dirençli hale getirilmesi gibi çalışmalar yapılmaktadır. Bu teknolojinin temel prensibi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Rekombinant DNA teknolojisinin temel prensibi, bir organizmanın DNA'sından belirli bir geni kesip alarak, başka bir organizmanın (genellikle bir bakteri veya maya hücresi) plazmid DNA'sına eklemek ve bu genin yeni konak hücrede ifade edilmesini sağlamaktır. Bu sayede, istenilen protein (örn. insülin) üretilebilir veya canlının özellikleri değiştirilebilir. (12. Sınıf / YKS Seviyesi - Günlük Hayat Bağlantısı)
19) Bir suç mahallinde bulunan saç teli, kan lekesi veya tükürük örneğinden elde edilen DNA, adli bilimlerde suçluların tespitinde veya olayların aydınlatılmasında önemli rol oynar. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm: Tek yumurta ikizleri hariç, her bireyin kendine özgü ve benzersiz bir DNA dizilimi vardır. Bu benzersizlik, DNA parmak izi (profilleme) yöntemiyle adli tıpta, babalık testlerinde ve kimlik tespitinde kullanılmasını sağlar. DNA örneği, kişinin biyolojik kimliğinin bir kanıtıdır. (Tüm Sınıf Seviyeleri - Uygulama / Günlük Hayat)
20) Canlı popülasyonlarında genetik çeşitliliğin olması, türlerin değişen çevre koşullarına uyum sağlayabilmesi ve varlığını sürdürebilmesi için hayati öneme sahiptir. Bu çeşitliliğin oluşmasında aşağıdaki faktörlerden hangisinin doğrudan bir etkisi yoktur?
Çözüm: Genetik çeşitliliğin ana kaynakları mutasyonlar (yeni genetik bilgi), mayoz bölünme sırasında gerçekleşen krossing-over (parça değişimi) ve genlerin bağımsız dağılımı (farklı kromozomlardaki genlerin rastgele dağılması) ile eşeyli üremedeki gametlerin rastgele birleşmesidir. Bir türdeki tüm bireylerin aynı çevresel koşullarda yaşaması, doğrudan genetik çeşitliliği oluşturan bir faktör değil, aksine belirli bir çevreye adaptasyonu gerektiren ve seçilim baskısı yaratabilen bir durumdur. (7-12. Sınıf Seviyeleri - Değerlendirme / Sentez)
Skor: 0/0 (0%)
DNA ve Genetik Kod
DNA ve Genetik Kod konusunda kapsamlı bir anlatım aşağıdadır.