10. sınıf türk dili ve edebiyatı 10. sınıf türk dili ve edebiyatı Cümlede Anlam testi ve çözümleri

Çözüm: Neden-sonuç cümlelerinde bir olayın gerçekleşme nedeni belirtilir ve 'için, çünkü, -den dolayı' gibi bağlaçlarla kurulur. B seçeneğindeki 'Yağmur yağdığı için maç iptal oldu.' cümlesinde, maçın iptal olmasının nedeni 'yağmur yağması'dır. Diğer seçenekler amaç-sonuç (A, D) veya koşul-sonuç (E) ilişkisi içermektedir.

Çözüm: Amaç-sonuç cümlelerinde bir eylemin hangi amaçla yapıldığı belirtilir ve genellikle '-mek için, -mek üzere, amacıyla' gibi ifadelerle kurulur. B seçeneğindeki 'Sağlıklı kalmak amacıyla spor yapıyor.' cümlesinde, spor yapmanın amacı 'sağlıklı kalmak' olarak verilmiştir. Diğer seçenekler neden-sonuç ilişkisi barındırmaktadır.

Çözüm: Öznel yargılar, kişiden kişiye değişen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan, kişisel görüş ve duyguları içeren ifadelerdir. 'Bu tablo, sanatçının en başarılı eseridir.' cümlesi, 'başarılı' kelimesiyle kişisel bir beğeni ve yorum içerdiği için öznel bir yargıdır. Nesnel yargılar ise kanıtlanabilir, herkese göre aynı olan ifadelerdir.

Çözüm: Koşul-sonuç cümlelerinde, bir eylemin gerçekleşmesi başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlıdır. Genellikle '-se, -sa' ekiyle kurulur. B seçeneğindeki 'Yağmur yağarsa piknik ertelenir.' cümlesinde, pikniğin ertelenmesi 'yağmur yağması' koşuluna bağlanmıştır. Diğer seçenekler neden-sonuç (A, D, E) veya amaç-sonuç (C) ilişkisi içermektedir.

Çözüm: Karşılaştırma cümleleri, birden fazla varlık, olay, durum veya kavram arasındaki benzerlikleri ya da farklılıkları ortaya koyan cümlelerdir. A seçeneğindeki 'Okulun en çalışkan öğrencisi oydu.' cümlesinde, 'o' diğer öğrencilerle çalışkanlık bakımından karşılaştırılmış ve üstün olduğu belirtilmiştir. '-den daha, en, kadar' gibi ifadeler karşılaştırma bildirebilir.

Çözüm: Tanım cümleleri, bir kavramın ya da varlığın ne olduğunu, özelliklerini açıklayan cümlelerdir. Genellikle '… nedir? Kimdir?' sorularına cevap verir ve '...dır, ...dir' ekiyle biter. 'Güneş, dünyamızı ısıtan bir yıldızdır.' cümlesi 'Güneş nedir?' sorusuna cevap vererek Güneş'in tanımını yapmaktadır.

Çözüm: Varsayım cümleleri, henüz gerçekleşmemiş bir olayı veya durumu geçici olarak olmuş gibi kabul etme anlamı taşır. 'Tut ki, farz et ki, diyelim ki' gibi ifadelerle kurulur. B seçeneğindeki 'Tut ki sınavı kazandın, ne yapacaksın?' cümlesi, sınavı kazanma eylemini henüz gerçekleşmemiş olmasına rağmen geçici olarak gerçekleşmiş gibi kabul etme anlamı taşır.

Çözüm: Olasılık (ihtimal) cümleleri, bir olayın ya da durumun gerçekleşmesinin kesin olmadığını, mümkün olduğunu bildiren cümlelerdir. Genellikle '-ebilir, belki, sanırım, galiba' gibi ifadelerle kurulur. 'Akşamüstü yağmur yağabilir.' cümlesi, yağmurun yağma ihtimalinin olduğunu, kesin olmadığını belirtmektedir.

Çözüm: Pişmanlık, yapılan bir işin ya da söylenen bir sözün sonucundan duyulan üzüntüyü ifade eder. A seçeneğindeki 'Keşke o fırsatı değerlendirseydim!' cümlesi, geçmişte yapılan bir eylemden duyulan üzüntü ve keşke ifadesiyle pişmanlık bildirmektedir. Hayıflanma ise yapılmayan bir işten dolayı duyulan üzüntüdür.

Çözüm: Eleştiri, bir eser, durum veya kişinin olumlu ya da olumsuz yönlerini inceleyerek bir yargıya varma durumudur. Cümlede filmin senaryosunun 'zayıf' olduğu ve 'izleyiciyi etkilemediği' belirtilerek olumsuz bir değerlendirme yapılmıştır, bu da eleştiri anlamına gelir. Öneri ise bir konuyu iyileştirmek için sunulan fikirlerdir.

Çözüm: Abartma (mübalağa), bir durumun, olayın veya özelliğin olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük gösterilmesidir. B seçeneğindeki 'Bir anda dağlar kadar iş birikti.' cümlesinde, 'iş'in miktarının 'dağlar kadar' olması, gerçekte mümkün olmayan bir büyüklüğü ifade ederek abartma yapılmıştır.

Çözüm: Tasarı (plan), gelecekte yapılması düşünülen, tasarlanan işleri veya eylemleri ifade eder. Cümlede 'Gelecek yıl tüm sınavlara daha sistemli çalışacağım.' denilerek gelecek için bir plan, bir tasarıdan bahsedilmektedir. Pişmanlık geçmişe yöneliktir, varsayım gerçekleşmemişi olmuş gibi kabul etmektir.

Çözüm: Yakınma (şikayet), bir durumdan duyulan rahatsızlığı, memnuniyetsizliği dile getirme durumudur. Cümlede 'Yıllardır aynı sorunları yaşıyoruz, hiçbir şey değişmiyor.' denilerek içinde bulunulan durumdan duyulan bıkkınlık ve rahatsızlık açıkça ifade edilmiştir. Bu durum bir şikayettir.

Çözüm: Tahmin cümleleri, belli verilere dayanarak bir olayın gelecekte nasıl gerçekleşeceği hakkında yorum yapmaktır. Bu cümlede 'Biliyorum' ifadesiyle bir kesinlik veya güçlü bir inanç vurgulanarak, gelecekteki bir başarı hakkında yorum yapılmıştır, bu da tahmin anlamına gelir. Ön yargı ise olumlu veya olumsuz, peşin hüküm bildiren ifadelerdir.

Çözüm: Beklenti, bir şeyin gelecekte nasıl olacağına dair duyulan umut veya inançtır. Cümlede projenin başarıya ulaşacağına dair 'en başından beri düşünme' ifadesi, olumlu bir beklentinin varlığını göstermektedir. Beklenti dışı durum ise beklenenle gerçekleşenin farklı olmasıdır.

Çözüm: Kanıksama, başlangıçta yadırganan, garipsenen bir duruma zamanla alışma, onu doğal karşılama durumudur. C seçeneğindeki 'Artık bu duruma alıştık, eskisi kadar şaşırmıyoruz.' ifadesi, bir durumun artık yadırganmadığını, doğal karşılandığını belirtir ve kanıksama anlamı taşır.

Çözüm: Beklenti dışı durum, bir olayın beklenen veya umulan şekilde değil, farklı veya tersine gerçekleşmesi durumudur. Cümlede 'beklediğimden çok düşük geldi' ifadesi, sınav sonucunun beklenenle uyuşmadığını, beklenen sonucun dışında bir durumun ortaya çıktığını açıkça belirtir.

Çözüm: Öneri cümleleri, bir sorunu çözmek veya bir durumu iyileştirmek amacıyla sunulan düşünce, fikir veya tekliflerdir. E seçeneğindeki 'Bu konuda uzman birinden yardım almalısın.' cümlesi, birine belirli bir konuda ne yapması gerektiği hakkında tavsiyede bulunarak öneri niteliği taşımaktadır. B seçeneği tahmin/ihtimal de taşıyabilirken, E daha doğrudan bir yönlendirme içerir.

Çözüm: Yadırgama, bir durumu veya olayı alışılmışın dışında bularak garipseme, tuhaf karşılama durumudur. Cümlede 'Eskiden bu kadar soğuk olmazdı kışlar, her şey değişti.' diyerek şimdiki kışların alışılmışın dışında, tuhaf bir şekilde soğuk olduğu belirtilmekte ve bu durum garipsenmektedir.

Çözüm: I. cümle: 'Öğrencilerin başarılı olması *için* (amacıyla) çeşitli projeler düzenlendi.' (Amaç-sonuç) II. cümle: 'Bugün havanın soğuk olacağını dün *tahmin etmiştim*.' (Tahmin) III. cümle: 'Bu eşya, kullanım süresi dolduğu *için* (nedeniyle) atılacak.' (Neden-sonuç) IV. cümle: 'Küçük bir çocuk *bile* bu soruyu kolayca çözebilir.' (Küçümseme/Abartma - kolaylığı vurgulama, genel bir yargı) I ve III numaralı cümlelerde 'için' bağlacı kullanılmış olmasına rağmen, I. cümlede bir 'amaç' (başarılı olma amacıyla), III. cümlede ise bir 'neden' (süre dolduğu için) belirtilmektedir. Bu nedenle I ve III farklı anlam ilişkileri (amaç-sonuç ve neden-sonuç) içermektedir. Diğerleri ise tahmin ve vurgu/küçümseme içermektedir.