Neler yeni

TYT 2021 - KAÇ GÜN KALDI?

TYT Tarihi: 26 Haziran 2021 Aşağıdaki sayaç, ÖSYM'nin resmi açıklamasına göre TYT 2021 sınavına ne kadar kaldığını göstermektedir. Hangi Gün: Cumartesi Saat: 10:15 Sınav Süresi: 135 dk Başvurular: 4 Şubat-2 Mart 2021 Geç Başvuru Günü: 17-18 Mart 2021

AÇIK LİSE TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 1 KONU ÖZETLERİ

admin

Administrator
Yönetici
ÜNİTE 1 - GİRİŞ

1 KONU - EDEBİYAT

Edebiyat tarih boyunca birçok farklı tanımla karşımız çıkmıştır. Bu tanımların ortak ya da farklı noktaları olsa da genel olarak sanat kaygısı ön plana çıkmıştır. Her insan duygu ve düşüncelerini yazı veya sözle anlatır. Bu anlatım edebiyat, eseri ortaya çıkaran da edebiyatçıdır. Edebiyatçı birçok duyguyu yazılı ya da sözlü şekilde anlatabilir. Bu anlatımda harfler ve sözcükler estetik bir anlayışla birleşir. İnsanın yaşadığı duyguların hepsi edebiyatın konusu olabilir. Daha özel bir tanımla insanda estetik duyguya yol açan her türlü esere, bu eserleri inceleyen bilim dalına edebiyat adı verilir. Bir eser mutlaka etkileyici olmalı ve yüksek bir düşüncenin sonucu ortaya koyulmalıdır. Bu anlayışla ortaya koyulmayan eserin edebiyatla ilgisi yoktur. Edebi eser edebi zevk ve kültür birikimi sonucu ortaya çıkmalı ve toplum tarafından da beğenilmelidir.
Edebiyat sanat olarak; duygu, düşünce, hayal, olay, eşya ve diğer birçok durumun estetik haz uyandıracak biçimde kelimelerle ifade edilmesidir. Yazılı ve sözlü eserlerin hepsi edebiyat olabilir. Edebiyat bilimi ise edebi metinlerin farklı yönlerini inceler. Mesela Ömer Seyfettin öyküleri edebiyat; Tanpınar’ın incelemesi 19.Asır Türk Edebiyatı eseri ise edebiyat bilimi kapsamındadır. Metin ise herhangi bir konu ya da olayın dil yardımıyla yazılı veya sözlü olarak ifade edilmesidir.

Edebiyatın Güzel Sanatlar Arasındaki Yeri

Güzellikle ilgilenen tüm sanatlar güzel sanatlar kapsamında yer alır. Sanat ürünlerini ortaya çıkaran kişi de sanatçıdır. Sanatçılar dallarına göre şair, edip, müzisyen, heykeltraş gibi isimler alırlar. Sanatçı çevresinde algıladığı her şeyi heyecan oluşturacak şekilde kendi bakış açısıyla yorumlar. Sanatçı eserinde duygu ve düşünceleri anlatırken akla ve ruha hitap eder. Sanatın temel amacı güzeli ortaya koymaktır. Edebiyat ise güzel sanatların bir dalı olan Fonetik (İşitsel) sanatlardan biridir. Edebiyat dilden beslenir. Diğer sanat dallarından malzeme, üslup, yöntem ve teknikleri, içeriğiyle ayrılır. Mesela özlem teması edebiyatta kelimelerle, resimde ise boyayla anlatılır. Edebi eser olan şiir ve resim olarak ortaya konan obje bu sebeple farklı sanat dallarına aittir. Eserler aynı temada olsa da muhatabı olduğu kişilerde farklı çağrışımlara yol açar. Aradaki ortak nokta ise güzellik duygusudur.

Fonetik(İşitsel) Sanatlar: Edebiyat ve Müzik

Plastik (Görsel) Sanatlar: Resim, heykel, fotoğraf, mimari, hat, ebru, marangozluk…

Ritmik (Dramatik) Sanatlar: Tiyatro, dans, sinema, bale, opera.

2 KONU - Edebiyatın Bilim Dallarıyla İlişkisi
Edebi eser oluşturulurken diğer bilim dallarında yararlanılır. Mesela hikayedeki kahraman bir askerse meslekler konusunda yardım alınması gerekir. Bazı durumlarda bilim insanları da edebi eserlerden yola çıkabilir. Bu yüzden edebiyat ve bilimler arasında ilişki vardır.

Edebiyat-Tarih İlişkisi: Tarih, insanların geçmişteki yaşamlarını inceler. Bu yüzden yazarlar edebi eserde tarihi gerçeklerden yararlanır. Konusunu tarihten alan çok sayıda edebi eser vardır. Bu yüzden tarih edebiyat için iyi bir kaynaktır. Mesela seyahatnameler ya da destanlar yazıldığı dönem hakkında bilgi veren eserlerdir. Bu eserlerden tarihçiler de dönem hakkında bilgi alabilir.

Edebiyat-Sosyoloji İlişkisi: Edebi türlerin birçoğu insan ilişkisini işler. İnsan topluluğu yapısı, gelişmesi, olaylar karşısındaki tepkisi Sosyoloji alanına girer. Edebiyat toplumdaki dalgalanma ve olgunlaşmayı gösterebilir. Yazarın eserleri toplumların sosyal yapı, kültürel gelişim ve değişimleri hakkında bilgi verir.
Edebiyat-Psikoloji İlişkisi: Psikoloji, insan özelliklerini inceleyen bilim dalıdır. Bu yüzden edebi eserdeki tüm unsurlar insan psikolojisini yansıtan durumlardır.

Edebiyat- Felsefe İlişkisi: Edebi eserlerde ortaya konan dünya sorgulanırken Felsefe devrededir. Edebi eserlerde ortaya konan birçok topluma yönelik ve sisteme yönelik inceleme ve başkaldırı Felsefe temellidir.

Edebiyat-Coğrafya: Her eser bir mekanın etkilerini içinde barındırır. Mekanda da coğrafya devreye girer. Bu yüzden edebi eserde Coğrafyadan her zaman yararlanılır. Edebi metinde duygu ve düşünceler vardır ve kurmacadır. Bu yüzden her ne kadar birçok bilim dalından yararlansa da bilimsel bir değeri yoktur.

3 KONU - Edebiyat Türleri

Edebiyat, belli kurallar bakımından yazılan eserlerden oluşan türlere ayrılır. Bugün edebiyat türleri Sözlü Edebiyat Türleri, Nazım Türleri ve Nesir Türleri olarak 3 bölümde toplanır.

Metin Türleri
Bir metnin türü edebiyat eserinin biçimi, tekniği, konusuna göre ayrılır. Metin türleri değişebilen yazı kalıplarıdır. Toplumun ihtiyaçları değiştikçe yeni metin türleri ortaya çıkabilir. Her metin kendine özgü anlam, yazılış amacı, anlatım biçimi, dili ve yapısı ile göze çarpar. Bazı metinler öğretirken bazıları da güldürüp düşündürmeyi hedef alır. Metinler bu özelliklerine göre sınıflara ayrılır.

A)Sanat Metinleri

1.Coşkuya Bağlı Metinler: Şiir

  1. Olaya Çevresinde Gelişen Metinler
Göstermeye Bağlı: Trajedi, komedi, dram, Karagöz, meddah, orta oyunu

Anlatmaya Bağlı: Fabl, masal, halk hikayesi, roman

  1. B) Öğretici Metinler
  2. Kişisel Hayatı Konu Alan Metinler: Mektup, günlük, anı, biyografi, otobiyografi, gezi yazısı
  3. Gazete Çevresinde Gelişen Metinler: Eleştiri, makale, deneme, fıkra, haber metni, sohbet
  4. Felsefi Metinler
  5. Tarihsel Metinler
  6. Bilimsel Metinler

Edebi Metinler, estetik duygulara yol açar ve insanı etkileyerek güzel duygu, düşünce ve hayaller uyandıran yazılı ve sözlü metinlerdir. Bir şair ya da yazarın kaleminden çıkarlar ve edebi bir değerleri vardır. Bu eserler bireysel veya anonim olan şiir, hikaye, roman, tiyatro, masal, halk hikayesi gibi metinler olabilir. Her edebi metin kelimelerle oluşturularak konuları farklı şekilde ele alan orijinal yana sahip eserlerdir. Bir edebi eserin kendinden önce olan eserlerden farkı olmalıdır. Öznel cümlelerden oluşur ve estetik bir kaygı taşır.

Öğretici Metinler, okuyana bilgi veren, okuyan kişinin düşüncelerini değiştirme ya da kuvvetlendirme amacı taşıyan metinlerdir. Bu sebeple öğretici metinlerde açıklayıcı ve tartışmacı bir anlatım kullanılır. Bununla beraber tanık gösterme, örnekleme, sayısal veriler kullanma, tanımlama gibi düşünceyi geliştirme yolları kullanılır. Nesnel, sade ve kısa cümleler kurulur. Terim ve teknik kelimelere yer verilir. Kurmaca söz konusu olmaz.

Anlatım Biçimleri

Betimleyici Anlatım: Varlığın renk, şekil ve durum gibi niteliklerini ortaya koyan anlatım biçimidir. Okuyanın gözünde bir şeyler canlandırmak amaçlanır. Kelimelerle resim yapılır.

Öyküleyici Anlatım: Yaşanmış veya yaşanabilecek bir olayı kişi, yer ve zaman ekleyerek anlatmadır. Olaya mutlaka yer verilmelidir.

Açıklayıcı Anlatım: Okuyucuya bilgi vermek amacıyla ya da bir şeyi tanımlamak amacıyla yazılan yazılardır.

Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi savunmak, okuyucuyu inandırmak için yazılan metinlerdir.

DİL BİLGİSİ

4 KONU - Coğrafi, Siyasi ve Kültürel Özelliklerden Kaynaklanan Farklılıklar

Lehçe: Bir dilin bilinmeyen bir dönemde ayrılan ve büyük farklılık olan kollarıdır. Türkçenin lehçeleri Çuvaşça ve Yakutça’dır.

Şive: Bir dilin bilinen zamanda tarihi seyir içinde kendinden ayrılan ve belli farkları olan kollarıdır. Kırgızca, Kazakça, Azerice gibi.

Ağız: Bir ülkede aynı dilin farklı konuşma şekilleridir. Karadeniz ve Ege ağzı gibi.

Argo: Bir sosyal sınıf, meslek grubu ya da toplulukta üyelerin kullandığı genel dil terimlerine yeni anlamlar yüklenen ve sadece o grubun kullandığı özel dildir.

Jargon: Bir toplumda bireyin içinde bulunduğu sınıf, yaş, mesleğe göre belirlenen dildir.

5 KONU - YAZMA: Yazma Süreci Yazma Tür ve Tekniklerini tanıma

Yazı insanın karşısındaki kişiye duygu ve düşüncelerini aktarmada kullandığı araçtır. İnsanlar yazıyla iletişim kurar. Bunun yanında birçok alanda bilgi birikimi ve deneyimini gelecek nesillere aktarır. Yazma, ele alınan konuda duygu, düşünce ve hayallerin yazıya dökülmesidir. Yazma bazı aşamalardan meydana gelir:
1.Hazırlık Aşaması

  1. Planlama
  2. Taslak metin oluşturma
  3. Düzeltme ve geliştirme
  4. Yazılan metni paylaşma
Hazırlık: Bu aşamada yazının teması belirlenir. Birçok temada yazabilirsiniz. Öncelikle hedef kitleye göre ilgi çekici bir konu seçilir. Daha sonra yazının amacı ortaya konur. Daha sonra anlatacağınız konuya ve hedef kitleye göre en uygun yazı türü seçilir. Sonuçta herkesin okuması için yazarsınız. Yazımın amacına göre anlatım biçimi ve metin türü farklı olabilir.
 
Üst